Bir psikoloğun insanların ahlaki davranışlarının nedenleri üzerine yaptığı istatistiksel çalışmada sorulan 2 soru şu şekildedir.
- Soru: Bir demiryolu üstüne bağlanmış beş kişi var. Bir tren gelip bu kişileri öldürmek üzere… Siz makasın oradasınız ve treni diğer yola yönlendirebilirsiniz. Ancak diğer yolda da raylara bağlı bir kişi var. Yani trenin yönünü değiştirirseniz bu sefer o kişi ölecek. Hiç bir şey yapmazsanız da 5 kişi ölecek. Nasıl hareket ederdiniz. Biraz düşünün, yanıtı 2. sorudan sonra vereceğim.
-
Soru: Bir hastanede doktorsunuz ve 5 tane ölümcül hastanız var. Bu hastaların her birinin değişik bir organı iflas etmiş. Hemen organ nakli yapılmazsa ölecekler. Hastane girişinde sağlıklı bir ziyaretçi var. Bu ziyaretçiyi yakalar ve organlarını alırsanız beş hastanız tamamen iyileşecek ve sağlıklı bireyler olacaklar, ama ziyaretçi ölmüş olacak, aksi halde ziyaretçi yaşıyacak ama hastaların beşide ölecekler.. Nasıl hareket ederdiniz?
Şimdi yanıtlara geçecek olursak, 1. soruya %95 olasılıkla trenin yolunu değiştiririm diye yanıt verdiniz. 2. soruda ise sağlıklı ziyaretçiye dokunmayıp hastaların ölmesine rıza gösterdiniz. Durumu analiz edersek; her 2 durumda da 5 kişinin hayatına karşılık 1 kişinin feda edilmesi durumu var. Senaryo ayrıntıları bir yana bırakılacak olursa her 2 soruda da aynı şey sorulmaktadır. O zaman nasıl oldu da bu 2 durumda tamamen birbirinin aksi kararlar verebildiniz?
Peki bu paradoks neden oluşmaktadır?
Bu gerçek anlamda bir paradoks değil zaten, birbiriyle kabaca benzetilen iki farklı durum ve iki farklı karar izlenmekte sadece.
Sorulan şey bu düşünce ve karar farklılıklarına neyin sebep olduğu ise, bu durum bir kaç farklı soyutlamanın aynı gerçeklik alanına dahil olmasından kaynaklanmaktadır.
Çözüm; tip hiyerarşisi yaratmak ve bazı genellemeleri sınırlandırmak veya yeniden tanımlamaktır.
Örneğin ilk örnekte, soyutlamayı up date edelim ve rayın üzerinde tek başına yatan kişi Albert Einstein olurken diğer raydaki 5 kişi ise yaşı 70’i aşmış emeklilerden oluşsun. İkinci soru için de başka düzenlemeler yapılabilir..5 kişinin bir kişi için feda edilmesi ya da bir kişiyi feda ederek 5 kişiyi kurtarma gibi problemler, yukardaki örnekte verilen halleriyle ve sistem mantığı kuralları içerisinde bir veya birden farklı şekilde çözülebilirler. Ama bu bize neyin doğru neyin yanlış olduğunu göstermez, sadece oyun oynamış oluruz.
Çünkü ikinci seçenekte sağlıklı bir kişiyi öldürmemiz gerekiyor. Ama birinci seçenekte zaten tehlikede olan iki durum arasında seçim yapıyoruz. Bence burda hiç paradoks yok :))
Sorular birbirleriyle analitik ve bağdaşık değil.
İlk durumda; karar ne olursa olsun ölecekler var.
İkinci durumda; sağlıklı ziyaretçi var.
“Bir psikoloğun insanların ahlaki davranışlarının nedenleri üzerine yaptığı istatistiksel çalışmada sorulan 2 soru şu şekildedir.” demişsiniz
Psikolog arkadaşlarım vardı gerçekten rahatsızdılar. Hele birisi tam terzi örneğindeki gibi bir yaşamı vardı. terzi idi ama kendi söküğünü dikemedi.
Sorunuzun cevabı nettir.
İlk soruda 1 kişi ölür.
ikinci soruda 5 kişi ölür.
ve bunun paradoks la yada bilmem ne bağlamda olacak sa bir açıklaması yoktur.
Tamamen mantıktır.
ve uzatmaya da gerek yoktur.
saçma bir sorudur. diye kesebilirim.
yada
ilk soruda 1 kişi o psikoloğun annesi ya da çok sevdiği bir varlık olsun.
ikinci soruda 5 kişi de aynı şekilde annesi babası karısı oğlu kızı ve kardeşi olsun şimdi cevap lütfen….
diye de uzatabilirim ve gerçekten de uzar ama biz yinede başladığımız noktaya döneriz. OYUN OYNAMIŞ OLURUZ GAMARO HAKLI…
OFFFF BAYILDIM…
Ben sorulara tam tersi yanıtlar verirdim. Eğer makas değiştirebilecek durumda olsaydım ve başka yapacak bir şeyim olmamış olsaydı makası değiştirmemeyi seçerdim. O bir kişinin kaderini ölümüne çevirmezdim. Diğer örnekte de sağlıklı bir kişiyi, onun sağlıklı hayatını sağlıksız insanlara verip onun bütünlüğünü yok etmezdim. Ayrıca bunlar mantıkla yanıtlanacak sorulardan değil.
Ben iki olayda da 5 kişinin hayatını kurtardım. Neden bilmiyorum. Bugün canım öyle istedi. Fakat yarın için bir şey diyemem. Veya böyle bir olaylar zinciriyle gerçekten karşılaştığımda o zaman kararım ne olur, şimdiden bilemem.
Ama sanırım insanları etkileyen durum şu. Birinde demiryoluna bağlı bir kurban var. İkinci olayda oradan hasbel kader geçen bir ziyaretçi var. Yani ilk soruyu şu hale getirmeniz lazım olayları eşitlemek için. Bir demir yolunda beş kişi bağlı, diğer demir yolu boş. Makası boş yola çevirebilmek için oradan geçen birini demir yoluna atmanız gerekiyor.
xenix: Hala makası çevirmek istiyor mu ankete katılanlar.
Soruyu refüze etmeye devam edelim. Mesela ikinci durumu da şu hale getirebiliriz.
Hastanede doktorsunuz, 5 hasta ölmek üzere, diğer sedye de ise 1 hasta ölmek üzere. Sizde doktorsunuz. Ölen beş hastanın organlarını 1 hastaya nakledip onu kurtarabilirsiniz veya 1 hastanın organlarını diğer 5 hastaya nakledip onları kurtarabilirsiniz. Hangisini seçerdiniz?
xenix
…her iki durumda da ne yapacağını bilemez hale gelmek..karar verememek..bu karasızlığın sıkıntısını hissetmek..bunalmak..bence bunlar içimizdeki iyiye ait işaretler olurdu..asıl hiç tereddüt etmeden karar verebilenler düşünsünler nerde hata yaptıklarını..
inanilmaz derecede komik yorumlar.. sorunun amacini, icerigini kavrayan bir kisi bile cikmamis.
soru’nun onceligi “etken” “edilgen” karakter secimleri uzerine bir analiz yapmak. yani, makasi degistirirseniz etken, makasi degistirmezseniz edilgen olursunuz. insanlarin %90 i edilgen %10 u da etkendir diye, bol keseden sallasam ben de, bu vesileyle; ayip olmaz di mi:) soru, kader inanci ile davranabilme “yetisi” arasinda bir baglanti kuruyor. basarili bir soru kanimca. amacina hizmet edebilecek nitelikte, lakin, once anlasilmayi hakediyor.
Sevgili misafir biz seni bekledik çok güldürdük şimdi de sana gülüyoruz hep beraber. etken ve edilgen olarak…
Ha ha ha o o ha o ha oha oha …
Kul kurar KADER gülermiş
Bazı hikayelerin sonu mutsuz bitermiş
Ama kadere inat insanoğlu hayal kurmaya
Yazgım değişir diye inanmaya devam edermiş
İnsanız bir anlam ararız yaşamak için
Ait oluruz sahip oluruz yada olamayız
Hesaplar yaparız sonumuzu bilemeden
Dünyalar kurarız dengimizi bulamadan
Acılar çekeriz hesabını soramadan
Yeminler ederiz tutamadan
Çeker gideriz
VE kaderin şifresi/yetisi nasıl hesaplanır
Lütfen bizi AYDINLATINIZ. Aydınlanmaya ihtiyacımız var. Ekmek ten ve su dan daha önemli bizim için.
Kaderim buysa çekerim..
Etken edilgen karakter seçimi demişsiniz..Bu yaklaşım ikinci soru için de geçerlimi misafir?