Şu an dünya üzerinde 2724 dil tehdit altında veya tamamen yok olmuş. Üstelik bu son yüzyıl içinde gerçekleşmiş.
Türkiye’de de 14 dil aynı şekilde tehdit altında veya nesli tükenmiş durumda.
Abazaca – Romani
Hemşince
Lazca
Pontus Yunancası
Batı Ermenicesi
Yok olanlar:
Ubıhça
Mlahso
Kapadokya Yunancası
Suret
Tehlikede olanlar:
Gagavuzca
Judeo Espanyol
Turoyo
Abhazca – Adigece
Zazaki
Hervetin
Bir çoğunun bu dillerin isimlerini dahi ilk defa duyduğunu biliyorum. Kaybolan her kelime, her dil kaybolan bir kültür demektir. Dillerin yaşaması ve yaşatılması dünyanın ortak mirasının aktarılmasına katkıdır.
Çok acı bir durum. Hacettepe üniversitesi bu durumla ilgilenen ender üniversitelerden.
DİLLERİ VE KÜLTÜRLERİ YOK OLMA TEHLİKESİNE MARUZ TÜRK TOPLULUKLARI konulu bir sempozyum yaptılar. Ama yeterli olmaz. Hükumetin de bu işe el atması gerekiyor.
Belki başlığa çok aykırı olacak ama o dillerin yok olmasının bize zararı ne? İnsanlar birbirleriyle anlaşıyorlarsa o dil veya bu dil çok önemi var mı? İlla kültür diye herşeyi saklamak mı lazım.
Önemli olan insanca koşullarda yaşamak. Bu diller öyle veya böyle bir anlamda evrimsel bir süreç içerisinde yok olmuş veya yok olmak üzere.
Eskiden Ra’ya tapanlar vardı, şimdi yok. Hadi birileri Ra’ya tapsın bu güzel kültür ortadan kaybolmasın diye bir başlık açsam nasıl olurdu?
Ya benim anlamadığım bu diller kaybolunca ne oluyor yani?
Kaybolsun gitsinler!
Antika merakınız mı var?
Ne güzel işte bunlar kaybolursa komşumun vıd vıd vıd konuşması ortadan kalkarda ne dediğini anlarız. Kültür buna mı bağlı sadece?
Saçma!
tersten sorabiliriz: neden tek bir kültür içinde yaşayalım?
hepimizin amerikan ingilizcesi konuşuyor olması ilginç bir şey mi olurdu?
kültür denen şey binlerce senenin süzgecinden geçip de oluşmuş şeyler…
hepsi bi mucize..
bütün dünya aynı apartman formatında mı otursun?
bütün dünya aynı kıyafeti mi giysin?
bütün dünya kahvesini starbuckstan mı alsın?
baklava yerine doughnut daha mı yeğlenir?
herkes rengini beyazlaştırmaya mı çalışsın?
beyaz anglo-sakson erkeklerin spermlerinden mi çoğalsın?
herkes paraya mı tapsın?
farklı birikim gövdelerinin oluşmuş olması bu gövdelerinin kendilerini diğerlerinin aynasında değerlendirmesini sağlar ve kendine bir dinamizm katmasına yardım eder. farklı olanlar bir ilişki içerisindeler, ve birbirilerinin farkları üzerine düşünerek kendilerini geliştirebiliyorlar.
her insanın yurt dışında uzunca bir süre geçirme fırsatı bulduğunda kendi geldiği yere dair ikinci bir perspektif geliştirebilmesi gibi..
kendine dışarıdan bakabilmek, ötekinin lensini kullanmak,
bir yerden bir yere geçebilmek lüksü…
Diller evrimin birer kanıtı tıpkı canlı türlerin çeşitliliği gibi düşünmek gerekir..evrimsel gelişimin kültür sahasında yansımasıdır…bu açıdan korunmasına önem verilebilir ve gerek duyulabilir…ben dünyanın ortak bir dil konuşmasını da şahsen isterdim..
şair dediği gibi ”en az üç dil bileceksin..”
Diller yokolursa ne olacak diye soranlara bir çok canlı türü yok olursa ne olacak gibi bir soru sorduklarını nasıl farkettirebilirim?
Yani mesela penguenler… Yok olsalar ne olur, kimin umurunda ya da insan yaşamında ne değişir, hiç bir şey…
mi??
Dillerin yok olması koruma tedbirleri almakla sağlanamaz. O dili konuşanların yeryüzünde bulundukları konum içerisinde sahip oldukları güç ile doğru orantılıdır dilin yaşaması. Dilin sahipleri yaşamı ilgilendiren bir üretim faaliyeti içerisinde ise, diğer insanlardan farklı bir alanda bir becerinin sürdürücüleri iseler, o dil yaşar. Yani bu insanlar kendilerini belirli bir üretim faaliyeti içerisinde organize ediyorlarsa dil yaşar. Yoksa ne yapsan gider… Diğer canlılar gibi…
Zazaca Anadil Etkinliği