A priori ilkeler, çeşitli dogmalar ve asla değişmeyeceği kabul edilen mutlak değerleri kabul eden, bu bilgilerin mutlak hakikat olduğunu, inceleme, tartışma yahut araştırmaya ihtiyacın olmadığını savunan anlayışa dogmatizm denir. Temelde skolastik bir anlayıştır. Zira kendi fikir ve iddiasının mutlak doğru olduğunu ileri süren her kişi veya sistem dogmatiktir.
Zaten bir başka izah ile dogmatizm, aklın kesin ve mutlak bir değere sahip olduğunu böylece mutlak bilgi ve varlığa (hakikate) ulaşılabileceğini ve bunun sonucu olarak da bilginin metafiziğinin mümkün olduğunu ileri süren felsefi akımdır.
Dogmatizmin zorunlu sonucu zorbalıktır, zira farklı düşüncelere, perspektiflere yer olmadığı gibi, dogmatizmde deneyle tanıtlama da kabul edilemezdir.
İnak(dogma) ile inan arasındaki fark , inan’ın asla kanıtlanamayacak olanı kabul etmesi, inak’ın ise herhangi bir yetkeye bağlanan bir veriyi kanıtlamış olarak kabul etmesidir.
Kısaca, herhangi bir sistemin veya kişinin değişmez formüller, her yerde ve her zaman geçerli olduğunu ileri sürdüğü mutlak bilgiler (olduğunu) sunması dogmatizmdir. Dogmatizmin karşıtı septisizm yani şüphecilik, kuşkuculuktur.
Bu konunun elimizin altında bulunmasından bir zarar gelmeyeceğini düşünüyorum. Teori yazanlar veya bir dini savunanların özellikle tanımlara dikkat etmesi gerekir.
Ayrıca bilimsel olduğunu iddia edip bilgiye bakış açısı bakımından bir çok kişinin aslında dogmatizm etkisi altında olduğunu görebilirsiniz.
sonsuzda taşlanmak istemem ama hep aklımda olan bir şey var:bazen bana ateizmde dinler kadar dogma geliyor.ateisti,kendi aklı yaratıcı diye bir şey olmadığına ikna etmiş.bundan dini inancı olan biri kadar emin.çünkü emin olmasa agnostik olurdu.dinler nasılki evet var diyorsa ateizmde hayır yok diyor.ateizmde dogma olmuyormu bu durumda? paragrafta inak ile inan arasındaki nüans buradada geçerli olabilir,ateizm için.ama yinede yaratıcının olmayışını ispatlayamadığı noktada başlayan bir dogma durumu var sanki ateizminde.inan diye tarif edilen kısımdada bir inak (dogma) var sanırım.yokmu? yani asla kanıtlanamayacak olanı kabul etme kısmında da bence dogma var.kesinlikle bilinemeyecekse ve salt inanç devreye giriyorsa buda dogma oluyor bence.yani bu kısmı negatif anlamda söylemiyorum.dogmanın,herkesin ihtiyacı olan bir çeşidi bu belkide.ya da ben işi septisizme vardırıyorum bu yüzden kargaşa yaşıyorum.inak (dogma) kanıtlanmamış bir şeyi kanıtlanmış olarak kabul etmek midir? kanıt umursamadan inanmakmıdır yoksa? dogma kanıt peşindemidir? burada bir hata olabilirmi?
bu arada önemli bulduğum bir şey ekleyeyim.septisizm bazen yanlış anlaşılabiliyor.bilimsel kuşku orta yolken septisizm yani kuşkuculuk aşırı kuşku duymaktır.ve akıldan çıkan şeylere güven olmayacağını söylerler.bilimsel düşünce ve bilim dahil,mutlak olana dahi şüpheyle yaklaşılır.hiçbir şeye kesin gözüyle bakılmaz.yani her kuşku septisizme varmaz.kuşku=septik düşünce demek değildir.
“Zaten bir başka izah ile dogmatizm, aklın kesin ve mutlak bir değere sahip olduğunu böylece mutlak bilgi ve varlığa (hakikate) ulaşılabileceğini ve bunun sonucu olarak da bilginin metafiziğinin mümkün olduğunu ileri süren felsefi akımdır.”
Bu paragraf bana garip geldi. Dogmatik olan zaten aklı kullanmayı bırakmıştır o konuda. Burada ise tam karşıt kutup işaretleniyor. Salt akıldan giden de dogmatiktir deniyor gibi. Oysa deney yapma, sonuç çıkarma veya şüphecilik olsun, hepsi aklı kullanmanın yollarıdır. Yani akıl bunlarının hiçbirinin vazgeçebileceği bir araç değil.
Herşeyi bilmediğiniz sürece metafizik hep varolacak zaten. Herşeyi bilirseniz de o zaman mutlak bilgi ve varlığa ulaşmış olurdunuz. Bilinmeyenin ortasında bir bilinenler adasına fizik diyoruz. İlkel bir kabile için ayna, çakmak, büyüteç, fotoğraf vs hep büyüdür/metafiziktir. Şimdi bize büyü/metafizik gibi gelen olgular varsa ve gerçekse onlar da bin yıl sonra fizik olacak. Ama bu süreç bitmez.
Akıl anlama,idrak etme,çözümleme gibi işlemlerde bir araç ise, bir enstrumansa,onun doğal olarak limitleri olacaktır.O halde akıl üzerinden herşeyin hakikatinin yeri ve zamanı gelince anlaşılabileceğini baştan kabul etmek dogmadır.
ateizme dogmatik demek, kel bir adama saç şeklini beğenmedim demek gibidir, oxymoron yani.
Ateizm dogmatikliktir tabi. USC nin olmadığını söylemek en az diğer dinler kadar dogmatizmdir.
Aklın sadece bir araç olduğu üzerinden bir yere varmak fazla zorlayıcı olur kanımca. Bu ayrıca ispatlanması gereken birşey olur. Sonra sınırlılığı ispatlanmalı vs. Tabii “salt akıldan giden dogmatiktir”e katılmayan kişi “salt akılla herşey çözülür” demek mi istemiştir, bunun antitezi bu olmak zorunda mıdır, o da ayrı konu.
Fakat şu söylenebilir akıl bazan duyuların sunamadığı keskinlikte veriler sunabilir. Örneğin ‘varolduğunuza’ duyulardan daha net ve kesin olarak akılla varılabilir. Deney/gözlem/duyu tıkandığında bile akıl işleyen bir şey olarak kalabilir.
Tabi canııımmm!
Mesel şeytana inanmamak da dogmatiktir, di mi?
Hani şu, len ben ateştenim e bu çamırdan taman, şindi nassı oluyo da yok daha neler!…. diye cıngar çıkaran.. şeytana.. inanmamak.. dogmatiklik işte nolcek:)
sadece pozitif ateizmi kastederek söyledim bunları.düşündükçe o kadar inanılıyorki bunların hiçbirinin olmadığına neredeyse inanca dönüşmüş tanrının kesinlikle varolmama durumu.inanan bir insan nasıl ki tanrının olmadığı fikrine tamamen kapalı,pozitif ateistte o kadar tanrının varolabilme ihtimaline dahi kapalı.ne garip tıpkı inanç gibi.dinler vs saçma bulunabilir hepsi reddedilebilir ama bambaşka bir formda ve aklımızla algılayamayacağımız,aklımızdan dahi geçmeyen bir durumda yaratıcının varoluşu neden bu kadar imkansız olsun.varsa belki bu dinlerin hiçbirini göndermemiş bile olabilir.bilimsel bir şekilde ispatlanmadı ve sahip olduklarımız mutlak gerçekler değil sadece fikirler.körü körüne inançsızlığında körü körüne inançla aynı şey olduğunu söylüyorum.ve pozitif ateizm körü körüne inançsızlıktır diyorum.ama belki de mutlak doğrudur..
inancında inançsızlığında aslında bilimsellikle alakası olmadığınıda düşünüyorum.bilimsellik inançsızlığı doğurabilir ama belki.tersi konusunda bir fikrim yok.bilim seçeneklere ve ihtimallere açıktır.bir hipotez olmadı diğerini dener.sürekli dener.başka başka bir sürü ihtimali göz önünde bulundurur.materyal olanı,metayı,varolan alanı ele alışı konusunda ateizm bilimsellikle benzeşiyor örtüşüyor gibi görünse de ben bahsettiğim noktada alakası olmadığını düşünüyorum.bu bir yanılsama belki.bilimsellikten uzak ateist belki de bu yüzden varolmaya devam ediyordur.bilim adamlarının inançlı oluşu da o kadar imkansız ve tuhaf,olmaması gereken gibi gelmiyor bana.inanç içten gelen bir şeyse ve ihtimal değerlendirirken bilimi etkilemeyecekse bu kişinin bu inancı,ortada bir sorun göremiyorum.ne yazıkki böyle gerçekleşmiyor ama bir şeyler.objektif kalınamıyor.bu yüzden bilim adamına ateistlik yakıştırılıyor belkide.sorayım o zaman:ateizmin önkoşulu bilimsellikmidir?
Dogma, körü körüne inanmak mıymış ?.. Ben görmeyeli epey değişmiş.:)
Pozitif, negatif, nötr, mix..
🙂
Ateizme ayırdığınız zaman çok fazla, kendisine ayrılan vakit oranında önemli birşey değildir ateizm.
“sahip olduklarımız mutlak gerçekler değil sadece fikirler.”
Bak bu idealizmdir işte. Maddecilik, imgelemeden ziyade algılamaya önem verir. Yani en basit tabirle algıladığın şey gerçektir der. Aslında bakarsan bu da bir felsefi sorundur. Ancak idealizm’i başrolde oynatırsan daha büyük sorunlara gebe kalırsın.
Örneğin özcülük. Net, sabit, değişken ve olgusal olmayan, tarih üstü anlam kategorileri.
Şöyle örnnek vereyim, geçen gün İZ TV’de Mercan Dede’yle ilgili bir belgesel izliyorum. Mercan Dede’nin hayat hakkında yaptığı yorum korku ve sevgi karşıtlığı (ikili mantık) üzerineydi. Şimdi sen korku ve sevgi gibi kavramları “birinden birini seçmemiz gereken bir yol” olarak dile getiriyorsan bunları maddi temelden yoksun bırakırsın. Bırakın tasavvufçu mercan dedeyi, Freud ve Jung gibi şahsiyetler bile bu kavramları temellendirirken zorluk yaşıyorlar.
Demem o ki idealizmden kaçınmak lazım. Yoksa görünmez bir otorite ve tahakküm zincirini her seferinde onaylamak durumunda kalırız. Bunun tanrı ve dinle ilgisi olduğu kadar, onun öteki anlamları (ideal kategoriler) ile de ilgisi vardır. Sorun salt ateizm sorunu değil, daha ötesinde idealizm sorunudur.
Sorun, önümüzdeki kavramı kapsayışımızda…
Önce kavramı eğretileyip sonra da bak budur demek, idealizm değildir. Olsa olsa…
Değildir elbette…
Fakat bazı ateistler kendi içlerinde tanrıyla ilgili mevzularda bir dengeye ulaşamamışsa,ateist olabilmek veya kalabilmek için bilime sarılabilirler.
Sanırlar ki bilimsel bilgi sayesinde tanrının yokluğu ispatlanabilir.Aslında bu durumlarıyla yine inanca saplandılarının farkına varmazlar.
Bu davranışlarıyla aslında yaptıkları ”bilimin tanrının yokluğunu gösterdiğine” inanmaktır.
baal kesinlikle katılıyorum.çok doğru bir bakış açısı olabilir.bu arada ben idealizmle ilgili bir şey söylemiyorum.baktığım açı agnostisizm.pozitif ateistsen bir noktadaki fikirlerinin gerçek olup olmadığını deneyimleyemiyorsun diyorum.bu noktada materyalizmden uzaklaşmış bile oluyorsun aslında.görmediğin bilmediğin ve deneyimlemediğin bir şey söylüyorsun çünkü.söylenen, “tanrının olması mümkün bile değildir” negatif ateistin materyalist görüşünü çok iyi anlıyorum ama pozitif ateistin materyalizmini anlayamıyorum.kendisiyle çelişik gibi geliyor bana.çünkü görmediği alanla ilgili yorum yapıyor oda tıpkı dinler gibi.ben pek fark göremiyorum bu noktada.(evet görmediği alan gerçekten varolmayabilir.ama materyal düşünce reddeder ve bilmediği için bu ileri derecedeki yorumu yapmaz sanıyorumki.bir sonraki safhada sanki pozitif ateizmin bu yorumu.sadece bildiği alanı yorumlar oysaki materyal düşünce.yani negatif ateizmle örtüşürken pozitif ateizmle bir noktada kaynaşamıyor sanki materyal düşünce) merak ettiğim için bunları yazıyorum.fikir belirtilen yorumlar için teşekkürler.
Ateist biri dogmatik olabileceği gibi dindar biri de bilimsel olabilir. Ama tabi bazı konularda. Yani birinin bir konuda dogmatik olması her konuda böyle olacağı anlamına gelmez elbette. Ama o konuda dogmatik olduğunu zaten kabul edecektir. (gerçi etmeyenlerine de çok rastladım)
Buna verilecek o kadar çok örnek var ki. Mesela domculara sorsan, hiç dogmatik değiller. :)) Yine dinciler, tersinim, kaan onay vs. Sorsan hiç dogmatik değiller.
Pozitif ateizm denilen yaklaşımla ancak belli tanrı düşünceleri yanlışlanabilir…Tahtında oturmuş hizmetindeki varlıklarla işleri yöneten ve sonra yarattığı varlıkları hesaba çeken adeta kral,amir,hükümdar tanrı modelini geçersiz kılar.(tevrat-kuran tanrısı bilimum eski yeni putlar)
Geçmişte de söyledim..Öyle tanrı tasavvurları ortaya atılabilir ki yokluğunu destekler birşeyler söylemeniz hiçbir şekilde kabil olmayabilir.
VE bir takım delillere dayanarak ateist veya teist olmak arasında muhakeme açısından bir fark yoktur.
Tanrının ne olduğu hakkında gerçek bilgi sahibi olunmadıkça yokluğunu veya varlığını bir takım delillere dayandırarak ispatlamak veya yanlışlamak mümkün değildir.
Sonlu çerçevelerdeki olgular ispat edilebilir/bilinebilir. Henüz çevreyelemediğimiz ve belki çevreleyemeyeceğimiz olgulara ‘inanılabilir’. İnançların kriteri ‘bilmek’ değil ‘bütünlük’tür bu yüzden (tabii ben şu an inanç denilenlerin çoğuna inanç değil ‘inanma isteği’ derdim, bütünlükle desteklenmedikçe. Gerçekte inanç matematiksel birşeydir, çünkü bütünlük matematiksel birşeydir). Ancak her inanç aynı bütünlük seviyesinde değildir. Bu yüzden ortaya konan bir tezi kabul edenler de reddedenler de aynı dogmatiklik seviyesinde olmak zorunda değildir. “2+2=4 değil” diyor biri ve ben reddediyorsam dogmatik olmam gerekmiyor. Dogmatik olmak için o konuda aklı kullanmayı bırakmam veya körü körüne inanmam gerekiyor, ikisi aynı kapıya çıkar.
Materyalist düşünce “herşey maddedir, maddeyledir, maddededir” der ve bitirir zaten, bilmediği şeye yorum yapmaz değil, herşeye yorum yapar ve kapatır olayı. Sizin dediğiniz başka birşey olmalı ama adı aklıma gelmedi şimdi.
Bir de “2+2=4” iddiasının mutlak şekilde doğru olduğunu ileri süren kişi dogmatik olmak zorunda değildir. Bir doğruluk iddiasının ortaya atılışı ile dogmatiklik bağlantılı olmak zorunda değildir. Önemli olan iddianın kaynağı ve desteğinin akıldan gelip gelmemesidir, bütünlük seviyesidir. ‘Birşeyin mutlak şekilde doğru olduğunun ileri sürülemeyeceği, yoksa bunun dogmatiklik olduğu’ iddiası kendisiyle çelişir zaten. Çünkü bu iddia daha başta “mutlak doğru yoktur, bulunamayacaktır, ben bunu mutlak şekilde biliyorum” iddiasında bulunur farkında olmadan.
pozitif ateizm tanrı kavramının kesinlikle olmadığını iddia eder sayın baal.yani hiçbir şekilde hiçbir formda kabul etmez herhangi bir tanrı düşüncesini.belli tanrı düşüncelerini eleştirmesinin yanı sıra tanrı kavramını tamamıyla bir reddediş söz konusudur yani.”Öyle tanrı tasavvurları ortaya atılabilir ki yokluğunu destekler birşeyler söylemeniz hiçbir şekilde kabil olmayabilir.” demişsiniz.bu konuda negatif ateizm bu şekilde bir tavır sergilerken pozitif ateizm herhangi bir argümanla yanlışlamasa bile yinede reddiyetçi bir tavır içinde.zaten bu nedenle ve bu noktada dogmadır diyorum bende.biraz daha netleşti sanırım
sayın rnd 2+2=4ün reddedilişi olsa olsa septik bir bakış açısıdır sanıyorumki.farklı çözümsel yolların aranışı söz konusu gibi görünüyor.ve ben buna benzer bir şekilde septik bir düşünce tarzıyla temellendirilmiş konumdaki bir duruma dogma dediğimi sanmıyorum.örnek bu yüzden uygun gözükmüyor.”Dogmatik olmak için o konuda aklı kullanmayı bırakmam veya körü körüne inanmam gerekiyor” demişsiniz.pozitif ateizm bahsettiğim noktada sorgulamayı dolayısıyla aklı bırakmış görünüyor
materyal düşünceyle ilgili şu yorumunuza katılmıyorum: “Materyalist düşünce “herşey maddedir, maddeyledir, maddededir” der ve bitirir zaten, bilmediği şeye yorum yapmaz değil, herşeye yorum yapar ve kapatır olayı. Sizin dediğiniz başka birşey olmalı ama adı aklıma gelmedi şimdi.” yani katılmıyorum derken,eksiklikler mevcut.materyal düşünceyi inanç bazlı (reddiyetçilik sonucu ateizme hizmet edişi,inançsızlık) işliyormuş gibi gösteriyor bu bakış açısı.zaten bu nedenle,çok önemli satır aralarının es geçilmesi ya da önemsenmemesi bir çok düşünceyi başka düşüncelerin hizmetine açıyor.bazı konulara bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşmak çok önemli ve materyalizm bunlardan biri.farklı filozofların farklı materyal bakış açıları var ve bölük pörçük olsun istemem konu.bu konuda derli toplu bir yazı hazırlayıp başlık açmayı düşünüyorum.materyalizmi tüm bakış açılarıyla ele almak faydalı olur.yani her şey maddedir,maddi olmayan alem “kesinlikle yoktur” ve işte hepsi bu kadardan daha öte bir kavram materyalizm.bahsettiğim durum materyal düşüncenin içine dahil diye hatırlıyorum.birçok kaynaktan faydalanmadan net şeyler söylemek istemem.bu kısmı bir tarafa alayım bu yüzden şimdilik
Materyal=madde.
Herşeyi madde üzerinden yorumlar, herşeyi maddeye indirger.
Sizinki belki objectivism veya ampirism gibi birşeye daha yakın düşüyor gibi. Gerçi bunlar neydi acaba, tam da hatırlamıyorum. Ama materyalizmi yeterince hatırlıyor gibiyim.