“ Havadan Para Yaratmak” la neyi kastediyoruz?
Diyelim ki Amerikan hükümetinin paraya ihtiyacı dogdu. Diyelim ki bir taraftan vergileri düsürürken diger taraftan da iki cephede birden savasmak gibi gerçek bir tarihi hata yaptı. Amerikan hükümeti parasal sorumluluklarını Fed’e devretmis
oldugundan kendisi para yaratamaz, hazineye basvurur. Hazine de önceden
bütçede tahsis edilmis belli kalemler dısında harcama yapamadıgından tahvil veya bono çıkarır. haleye çıkan hazine bonolarını bankalar, büyük finans kurumları veya baska ülkelerin merkez bankaları satın alır. Buraya kadar her sey tamam, ortada yaratılan yeni para yok. Ancak, fed bir bankadan hazine bonosu satın aldıgında bononun bedelini o bankaya havale eder. Peki Fed bu parayı nerden bulur?
Havadan yaratır. Fed hazine borcunu satın aldıgında gerçekten de havadan
para yaratmıs olur.
Havadan para yaratmanın bir diger sekli, bankaların topladıkları mevduattan fazlasını kredi olarak dagıtmak (herkesin aynı anda mevduatını bankadan çekmeyecegi var sayımıyla) suretiyle elde ettikleri faiz gelirleridir.
Bu iki tip para yaratma eylemi sistemdeki paranın ve borcun sürekli üstel
büyümesine yol açar. Bu da gelecekte varlık üzerinde iddia sahipliginin nasıl
dagılacagını belirler. Hatırladınız mı, para, varlık üzerinde hak iddia etmekten baska bir sey degildir demistik. Sistemdeki para / kredinin üstel büyümesi gelecekte ekonominin de üstel büyüyecegi var sayımına dayanır. Eger olur da gelecekte ekonomi büyümezse ortada dolasan onca parasal kredi daha az miktardaki ürünün pesinde kosacak ve degeri git gide azalacaktır. Bu da ürün fiyatlarında artıs demektir.
Para ile ilgili çok önemli kavramlar daha vardır. Bunlardan birincisi, Bütün
paranın karsılıgının borç olmasıdır. Bankalar düzeyinde para kredi olarak dagıtılır.
Merkez Bankası (Fed) düzeyinde para havadan yaratılarak hazine bonosuna
yatırılır. Her iki sekilde de paranın karsılıgı, faiz getirisi olan kredidir.