Kategori: Genel

İnsan iç dünyası tek katmanlı değildir. Aynı anda farklı düzeylerde işleyen ama sık sık birbirine karışan yapılar vardır. Bunları ayırmak, insanın kendini daha net duymasını sağlar.

Düşünce, zihnin ürettiği sözcükler ve senaryolardır. Olanı yorumlar, olmayanı kurgular, geçmişi ve geleceği taşır. Düşünce konuşkandır ve çoğu zaman durmadan akar.

Duygu, bir olaya ya da düşünceye verilen içsel tepkidir. Sevinç, korku, öfke, üzüntü gibi adlandırılabilir hâllerdir. Duygu gelir ve gider; sabit değildir.

His, duygunun bedende bıraktığı izdir. Göğüste sıkışma, boğazda düğüm, karında hafiflik gibi daha sessiz ve somut bir deneyimdir. His çoğu zaman sözsüzdür ve bedende yaşanır.

G. I. Gurdjieff, insanın iç dünyasında sonradan oluşan bazı yapılardan söz eder. Bunlardan biri de “kundebuffer”dır. Kundebuffer, çoğu zaman yanlış anlaşıldığı gibi basit bir savunma mekanizması ya da zihinsel bir inkâr değildir. Gurdjieff’in tarif ettiği şekliyle kundebuffer, insanın çelişkilerle, acıyla ve gerçekle yüzleşmeden yaşayabilmesini sağlayan yapay bir iç düzenleyicidir. Hatta bu yüzden onu bir “organ” gibi tasvir eder.

Bu bir fiziksel organ değildir; fakat fiziksel bir organ kadar sürekli, otomatik ve işlevseldir. İnsan, aynı anda birbiriyle çelişen düşünceleri, duyguları ve davranışları taşıyabilir ve bundan rahatsızlık duymayabilir. Kundebuffer tam olarak bunu sağlar: iç çarpışmaları yumuşatır, sarsıntıyı emer, insanı gündelik hayat içinde “idare eder” halde tutar.

Lawrence Block modern polisiyenin en sakin ama en derin seslerinden biridir. Onun romanlarını okurken okur, büyük düşünce sistemleriyle ya da iddialı felsefî önermelerle karşılaşmaz. Buna rağmen kitap kapandığında geride kalan duygu şaşırtıcı derecede ağırdır: insan doğasına, vicdana, suçluluğa ve kefarete dair sessiz ama kalıcı bir farkındalık.

Bu durum şu soruyu kaçınılmaz kılar:
Nasıl olur da bu denli derin bir hayat felsefesi, bu kadar sade ve iddiasız bir dille aktarılabilir?

Felsefenin Gürültüsüz Hâli

Block’un metinlerinde felsefe, kavramlar üzerinden değil; gündelik kararların ahlaki bedeli üzerinden kurulur. Karakterleri “iyi” ya da “kötü” olarak sınıflandırmak zordur. Çoğu zaman yalnızca yorgun, pişman ve kusurludurlar. Suç, onun dünyasında zekâ gösterisi ya da bir bilmece değildir; insanın kendiyle yüzleştiği bir eşiğe dönüşür.