Yazar: Turan

Insanlar gecmisi neden o kadar irdelerler? Gecmis neden insanlar icin önemlidir? Aslinda o gecmistir ve bir daha geri gelmez. Ama neden insanlar gecmisleri ile ilgilenirler de günleri yasayamazlar? Oysa mutlu olmak icin gecmisini ve gelecegini bir kenara atip gününü yasamak olmazmiydi?

Bence gecmisleri ile ilgileneleri söyle ayirmak mümkündür. Birinci gruptakilere gecmise nostaljik bakanlar diyorum. Onlar gecmisi kendi istedikleri sekilde tarayip kendi düsüncelerine uygun olan olaylari süzerler ve sadece kendi görüslerini destekleyici olaylari ön plana cikarirlar. Bunlar kendi görüslerine kanit arayanlardir. Kendi görüslerine ters düsen olgular özellikle görmezlikten gelinir veya yok sayilir. Bu tip insanlar olaylari haddinden fazla yüceltirler veya abartirlar.

Yasli insanlarda da ayni nostaljik durumlari gözlemlemek mümkündür. Onlar da kendi hayatlarini (buna da tarih denmesi yanlis olmaz) güzel isikta sergilemek isterler. Onlar da sürekli dogru kararlar almislardir ve en akilli seyleri yapmislardir. Kötü olaylarin üstü özellikle kapatilir. Bu tip insanlar alkislanmak isterler.

Insan bir bütün icinde dogar. Ilk dünyaya gözünü actigi anda onun icin hersey tekdir. Onun tek amaci vardir, o da hayatini sürdürmektir. Bu nedenle de cevresini yenir veya yenilmezlere ayirir. Her tuttugu seyi agzina götürür. Böylece bazi seylerin yenir, bazi seylerin ise yenilmedigini anlar. Bu yeti ona verilmistir. Onun icin diger önemli bir unsur kendi hayatinin diger insanlara bagli oldugudur. Sevimli olmak onun icin hayati olmazsa olmazlardan birirdir. O gülerek cevresindeki insanlarin kalbini kazanir. Kalb kazanmak onun icin hayati önem tasir.

Hareket etme alani genisledikce o yavas yavas onu doyuran sahislardan bagimsizlasir. Onun tek sorunu artik karin doyurmak degildir. Cevresindeki yeni seyleri merakla incelemeye baslar. Halen eline aldigi herseyi agzina götürür ama o seylerin yenilmez oldugunu gördügü zaman firlatir. Kolunun gücünü kesfeden bebek artik yeni bir oyun kesfetmistir: esya uzun atma oyunu. Ne kadar bu oyun zevk verse de cevreye artik zarar verme duruma gelmistir. Cevresi onu bazi seyleri yapmamasi icin uyarmaya baslar.

Insan hayatinda güvence duygusu en önemli duygulardan biridir. O hayatini sürdürebilmek icin bazi antlasmalara imza atmistir. Yeterli güce sahip olmayan fertler ile gruplasmalar meydana gelmistir. Amac bireyin saglayamadigi güvenceyi ortaklasa saglamaktir. Grup dahilindeki bireyler güvence adina kendi isteklerinden vaz gecip ortak istekleri kabul etmislerdir. Gruba ait olanlar kendi özgürlüklerini grubun sagladigi güvenceye devretmislerdir.

Grubun büyüklügü ile genelde kabul gören grup degerleri ters orantilidir. Bir aileyi, akraba iliskilerini, bir mahalleyi, bir sehri veya bir ülkeyi ele aldigimizda benimsenen degerler aile ortaminda en yüksek orantilisidir, ülke genelinde en düsügüdür. Bunun belli basli nedenlerinden biri taninmislik orani olabilir. Bir sahsa en yakin olan ailesi ve diger akrabalaridir. Bu nedenle onlarla olan iliskisindeki degerler cok sikidir. Bir ülkenin ücra kösesinde yasayan biri icin ailesine besledigi duygulari beslemez, cünkü onu tanimaz. Hele dünyanin öbür ucunda biri icin o duygulari hic beslemez. Ortak degerleri paylastigi kisilere kendini daha yakin hisseder. Yardimlasma söz konusu oldugunda da ilk yardim edecegi sahislar en yakin aile fertleri veya en yakin tandiklaridir.

Insan ahlak kurallarini irdeledigi zaman ona nasil davranmasi gerektigini cevresi tarafindan verildigini anlar. Ne kadar diger insanlarla empati kurma yetisi gelismis olsa da baska insanlarla bag kurma becerisi o kurallari ne kadar icsellestirdigine baglidir. Toplumda bir fert olarak o kurallari bilmek yeterli degildir, o kurallari isteyerek yerine getirmek önemlidir. O kurallar otomatikmen uygulandiginda o fert toplum icerisinde en az problem yasayacaktir. Hatta bazilari basarili olmanin yolunun o kurallari icsellestirme derecesine bagli oldugunu iddaa ederler.

Kurallari icsellestirmek icin o fertin icindeki tüm direnclerin kaybolmasi gerekir. Yani o fertin istegi ile ona distan mal edilen istekler arasinda hic bir ayrim olmamalidir. Artik o fert belli bir zamandan sonra ondan beklenen seyleri kendi istegiymis gibi zanneder. Böyle fertlerden olusan toplum uyumlu toplumdur.

Bir milletin gelecegi kendi ürettigi mitlerle yakindan alakalidir. Bir millet kendini nasil görüyorsa bu toplum bakisi icindeki fertlere de üc asagi-bes yukari yansir. Kendini edilgen, caresiz gören bir toplulugun fertleri de kendini caresiz görecektir. Bu nedenle de degisim icin gereken cabayi göstermeyecektir. Bu toplumdaki fertlerin arzusu kendilerine güvenilir bir yer bulup orada emekliligi beklemektir. En büyük hayalleri de zaten zorunlu yapilmasi gereken boyunduruktan kurtulup gercek isteklerini emekli olunca yerine getirmektir. Kendi isteklerini hic deneyimlememis birisi icin emeklilik zamaninda da degisik eylem gösteremiyecektir. O yine emekliliginden emekli olmak isteyecektir. Artik ölüm onun icin son emekliliktir.

Diger taraftan degisken toplum mitine adapte olmus bir halk kendinin sinirsiz olanaklara sahip oldugunu, her tuttugunu koparabilecek yetenekre sahip oldugunu zanneder. Bu tip topluluklarda bireylerin üstünde sinirlayici baski pek bulunmaz. Onlar kendi mutluluklarinin kendi ellerinde olduklarini bilirler. Herseyi yapabilme hissi ne kadar degisimi tetiklese de yine de bazi ters etkileri de vardir. Herseyi yapabildiklerini zannedenler kibirli olurlar. Onlarin sinirlari kendi kibirleridir. O yarisin icinde olamayanlar ise kendilerini yetersiz ve ezik hissederler.