Bilimin Aynasında Çatlak: Ünlü Deneyler Neden İkinci Kez Büyü Yapamıyor?

Bilimin Aynasında Çatlak: Ünlü Deneyler Neden İkinci Kez Büyü Yapamıyor?

Bilim bazen bir katedral gibi anlatılır: sağlam taşlar, kusursuz sütunlar, göğe uzanan kesinlik. Oysa laboratuvara yakından bakınca daha canlı, daha insani ve daha tekinsiz bir manzara görürüz. Psikoloji ve tıpta son yıllarda konuşulan replikasyon krizi tam da bu manzarayı açığa çıkardı: Çok ünlü, çok alıntılanmış, ders kitaplarına girmiş bazı deneyler tekrarlandığında aynı sonuçları vermiyor. Bir zamanlar zihnin gizli düğmelerini bulduğumuzu sanırken, meğer bazı düğmeler kartondanmış.

Replikasyon, bir çalışmanın aynı ya da çok benzer yöntemlerle yeniden yapıldığında benzer sonuçlar üretmesi demektir. Bilimin vicdanıdır. Çünkü tek bir deney, ne kadar parlak görünürse görünsün, çoğu zaman sadece ilk kıvılcımdır. Asıl mesele, o kıvılcımın başka laboratuvarlarda da ateş yakıp yakmadığıdır. Kriz dediğimiz şey, bu ateşin beklenenden sık sönmesidir.