Gece mutfağa girmediğiniz sürece buzdolabının gerçekten orada olduğundan emin olabilir misiniz? Sağduyu, ayağınızı masaya çarptığınız anda oldukça ikna edici bir cevap verir: Evet, dış dünya vardır ve üstelik serçe parmağınıza karşı kişisel bir husumet besler. Fakat kuantum fiziğinin popüler anlatıları devreye girdiğinde sahne değişir. Parçacıklar ölçülmeden önce birçok olasılıkta bulunuyor, gözlem yapıldığında ise belirli bir duruma “çöküyor” gibi anlatılır. Buradan solipsizme uzanan baştan çıkarıcı bir düşünce doğar: Belki de dünya, yalnızca ben baktığımda belirginleşiyordur.
Gözlemci gerçekten “ben” miyim?
İlk düğüm, fizikteki gözlemci ile felsefedeki özneyi aynı kişi sanmaktır. Kuantum mekaniğinde gözlemci çoğu zaman bilinçli bir insan değil, sistemle etkileşime giren bir ölçüm düzeneğidir. Bir fotonun detektöre çarpması için fizik doktorası gerekmez; hatta detektörün kendinden haberdar olması da beklenmez. Ölçüm, kabaca, kuantum sisteminin başka bir sistemle geri döndürülmesi güç biçimde ilişkiye girmesidir. Dolayısıyla evrenin sizin meraklı bakışınızı beklediği sonucu, teorinin zorunlu bir çıkarımı değildir.