Dinin baş doğması, yani Tanrının varlığı ve bunun kanıtları..
Ben kısaca, tanrının varlığının kanıtları olarak pek çok filozof ve düşünür tarafından öne sürülmüş bir takım ispat girişimlerinden bahsedeceğim.
Bu kanıtların başlıca üç tanesi şu şekildedir;
1) Kosmolojik Kanıt:
Kosmolojik kanıtlara zemin oluşturacak ifadeler ilk olarak Platon ve Aristotales’te geçer. Bunlar daha sonra Leibniz ve Wolf tarafından daha detaylı ve kapsamlı bir şekilde ele alınmışlardır. Kosmolojik bakış açısı, bütün nesne ve fenomenlerin ilk sebebi olarak Tanrı’yı öne sürer. Bu öne sürüş dünyanın zaman bakımından sonlu olduğundan yola çıkarak yapılır ve ilk sebebin (dünyanın ve yerin ilk sebebinin) sonsuz ve gayri maddi olması gerektiği ile tamamlanır, ve bu da tanrının varlığının bir kanıtı olarak kabul edilir.
Aristotales’in “gök cisimleri kalıcı ve mükemmel, yer cisimleri ise sonlu ve mükemmel değildir” söylemi kosmolojik kanıtın tarihselliği içerisinde önemli bir zemindir, ve yukarda da belirttiğimiz gibi daha sonrasında Leibniz gibi bir deha tarafından da ele alınmıştır. (Leibniz büyük bir matematikçi, iyi bir fizikçi, aynı zamanda bir jeolog, biolog ve tarihçi idi) Leibniz’e göre evreni meydana getiren şey bölünmez ve spiritüel cevherler olan monad’lardır. Evren sonsuz sayıda monad’dan oluşmuştur ve bunlar “kendinden faal ve kavrama gücüne sahip” şeylerdir. (Aslında tüm bunlar Leinbiz’in Aristotalesçi aktif cevher formları ile Hobbes’in mekanik materyalizmi arasında bir sentez oluşturma çabası olarak da değerlendirilebilir) Bu bakımdan Lenin bile Leibniz için “teoloji yoluyla madde ve hareketin ayrılmaz bütünlüğü/bağlılığı ilkesine ulaşmıştır” demiştir. Lakin ağır basan taraf teoloji olunca Leibniz de buna uygun hareket etmiş ve hareketi açıklarken kullandığı monad’ların “en yüce monad’a” (tanrıya veya mutlaka) dayanan “ezeli uyum” tarafından ayarlanmış olduklarını ve bu şekilde uyumlu bir gelişim ve harekete sahip bir dünya meydana getirdiklerini ileri sürmüştür. “Ezeli Uyum” kavramı Leibniz felsefesinin en belirgin yanıdır ve konu bağlamında kosmolojik kanıtların felsefe (evet, felsefe) yoluyla ve daha kapsamlıca ele alınmış bir formudur. Christian Wolff ise işi bir adım daha ileri götürmüş ve Leibniz öğretisini sistemleştirmek isterken Leibniz’in diyalektiğini bir kenara itmiş ve nerdeyse bütünüyle metafizik bir teoloji geliştirmiştir. Wolff’e göre Evrendeki genel uyum ve düzenlilik, ancak Tanrı tarafından konmuş amaçlara uygunlukla açıklanabilir.
2) Teolojik Kanıt:
Başlangıçta Sokrates ve Platon tarafından öne sürülen ve daha sonra Stoacılar tarafından ele alınmış olan ispat girişimleridir. Buna göre, tabiattaki bütün fenomenler (yörüngesinde hiç şaşmadan dolanan gezegenler, açıp solan bitkiler, yaşam, ölüm, vesaire) ancak onları uyumlu bir düzene sokan ve doğa üstü ve akli bir varlığın mevcudiyeti ile (daha doğrusu bu doğaüstü ve akli varlığa -yani tanrı’ya- başvurarak açıklanabilecek bir “amaç” doğrultusunda) var olabilirler. Kısaca söylemek gerekirse, doğadaki bütün nesne ve fenomenlerin bir “amacı” vardır ve bu “amaç” doğaüstü bir aklın varlığı ve kurgusu olmadan açıklanamaz. O halde tanrı vardır. (Tabi doğadaki amaçlılığın doğal sebepleri ortaya konuldukça- örneğin evrim- bu sözde kanıt da kanıt olmaktan uzaklaşmıştır)
3) Ontolojik Kanıt:
Asıl fikir babası Augustinus’tur. Augustinus’ a göre Tanrı mükemmel bir varlıktır ve eğer böyle mükemmel bir varlık gerçekten mevcut olmasaydı, böyle bir anlayış da ortaya çıkamazdı, demek ki Tanrı vardı…Ama hemen farkedilebileceği gibi, burda tasavvur edilen şeyle gerçek şeyi özdeşleştirmenin yanlışlığı o kadar açıktır ki, bu anlayış daha materyalistlere gelmeden Aquina’lı Thomas gibi bir büyük hristiyan ilahiyatçı tarafından dahi eleştirilmiş ve reddedilmiştir.
Bu üç madde altında incelenlerin dışında, Tanrı’nın varlığının kanıtları olarak öne sürülen başka bir takım epistemolojik, psikolojik ve ahlaki ispat girişimleri de vardır. Her birine ait örnekler hemen her yerde (özellikle hacı hoca sohbetlerinde vs) karşımıza çıkabilir. Ama burda bahsettiğimiz ve bahsetmediğimiz her türlü girişim nihayetinde Kant’a takılmaktadır zaten. Kant’a göre Tanrı tecrübe dışında kalan bir varlıktır ve dolayısıyla Tanrı’nın varlığı ispat edilemez, ancak akıl yoluyla ve ispatsızca bilinebilir.
Son olarak ilave edeceğim şey, Tanrı’nın varlığına dair kanıtların ve bunların getirdikleri çözümlerin hepsinin bir mantık hatası taşıdığı ve nihai olarak dayanılan tek şeyin “iman” olduğudur. Söz konusu mantık hatası “Circulus Vitiosus” (yani dilimize çevrilmiş haliyle “kısır döngü” dür.
Circulus Vitiosus; “İspat edilmesi gereken şeyi bir kanıt olarak kabul etmek suretiyle muhakeme yürütülmesinden doğan mantık hataları”dır ve bu durum sadece teolojide değil, bilimsel çalışmalar sırasında da yapılabilecek bir hatadır. (Bakınız: A.Smith eleştirisi/ Marks)
Herkese selam ve sevgiler.