Bir Çıkartmayla Yapay Zekâyı Kör Etmek: Makinelerin Gördüğü Dünya Ne Kadar Gerçek?

Bir Çıkartmayla Yapay Zekâyı Kör Etmek: Makinelerin Gördüğü Dünya Ne Kadar Gerçek?

Bir insan, yol kenarındaki kırmızı sekizgen levhayı uzaktan gördüğünde üzerindeki yazıyı okuyamasa bile onun “DUR” levhası olduğunu anlar. Peki aynı levhaya birkaç küçük çıkartma yapıştırılırsa ne olur? İnsan büyük ihtimalle omuz silkip yoluna devam eder. Bir bilgisayarlı görü sistemi ise levhayı hız sınırı tabelası, posta kutusu veya bambaşka bir nesne sanabilir. Üstelik bunu tereddüt etmeden, yüzde 99 güvenle söyleyebilir. Makinenin özgüveni ile gerçekliği arasındaki bu komik ve tehlikeli uçurum, algısal illüzyonların dijital dünyadaki karşılığıdır.

Makineler gerçekten görüyor mu?

Bilgisayarlı görü sistemleri görüntüleri bizim gibi anlamlandırmaz. Bir sinir ağı için fotoğraf; kenarlar, renk geçişleri, dokular ve sayısal ilişkilerden oluşan dev bir matristir. Eğitim sırasında milyonlarca örneğe bakarak hangi örüntülerin hangi etiketlerle birlikte bulunduğunu öğrenir. Kedi dediğimiz şeyi “yumuşak, canlı ve huysuz bir varlık” olarak değil, belirli piksel düzenlerinin istatistiksel birlikteliği olarak tanır.

Bütünlenmek için

“Kelime bir sapan gibi kişinin ağzından fırladığında onun arkasında şekilsiz bir uzantı vardı. Ve aslında biz o kelimeyi değil uzantıyı algılıyorduk. Uzantı değişik formlarda oluyordu. Duygu ve düşünce bileşkesi olduğunu sandığım o şey, kelimenin arkasına gizlenerek hedefine doğru ilerliyordu!
O an, tartışma-anlaşamama dediğimiz şeyin neden olduğunu net biçimde gördüm.
Kelimenin sözlükte bir anlamı var ve biz onu biliyoruz. Ama bize fırlatılan kelimenin arkasındaki sözlükte yazılı değil ve bilinçaltımız o yazılı olmayan şekilsiz uzantıyı fevkalade algılıyor. Ve bu kelimeye karşılık verirken de sözlük anlamına aldırmaksızın algıladığı anlam üzerinden ve yine üç boyutlu kelimeler fırlatıyor.

Bilinçli düzlemde ise bu konuşma, iki boyutlu düzlemdeymiş gibi varsayılıyor. Bu durumda olanla, olduğu sanılan oldukça farklı, üstelik ironik.