Bir dil ölürken gürültü çıkarmaz; çoğu zaman bir mutfakta son kez söylenen ninniyle, bir büyükannenin torununa çevirmeye üşendiği şakayla, eski bir mektubun sandıkta sararmasıyla geri çekilir. Ladino, yani Sefarad Yahudilerinin yüzyıllar boyunca taşıdığı Yahudi İspanyolcası, tam da böyle bir eşikte duruyor: Ne tamamen yok olmuş bir fosil, ne de sokakları dolduran canlı bir nehir. Daha çok, hafızanın kıyısında bekleyen ince bir ses. Peki bu sesi yapay zekâ duyabilir mi?
Makine belleği, insan belleğinin yedeği midir?
Yapay zekâ modelleri, özellikle dil modelleri, sözcükleri yalnızca sözlük maddeleri olarak değil, kullanım örüntüleri olarak öğrenir. Bir kelimenin hangi kelimelerle komşu olduğunu, hangi duygusal iklimde belirdiğini, hangi cümlelerde yaşadığını yakalar. Bu, Ladino gibi kaybolmaya yüz tutmuş diller için devrimci bir imkân sunar. Çünkü mesele sadece “komo estas?” demeyi kaydetmek değildir; mesele, o ifadenin hangi sofrada, hangi özlemle, hangi tarihsel kırılmanın ardından söylendiğini de koruyabilmektir.