İtiraf (L’aveu)
“Lenin kalk artık, bunların hepsi çıldırdı!”
Filmin sonunda bir grup öğrencinin duvara yazdıkları yazı böyleydi…
İtiraf, Artur London’ın kendisine isnat edilen asılsız suçlamalarla aylar süren sorgulama ve düzmece bir mahkemede geçen yargılama sürecinin ayrıntılarıyla anlatıldığı nefis bir eser. Ayrıca Stalinci Sovyet bürokrasisinin bir karabasan gibi komünistlerin üzerine çöktüğü karanlık bir döneme dair ışık tutan da bir belge.
Çekoslovakya’da dışişleri bakan yardımcılığı görevindeyken bir gün arabasını kesen gizli polislerce apar topar tutuklanır ve gözaltına alınır London. Ardından bitmek bilmeyen bir sorgulama süreci başlar…
London’ın, yargılama süreci boyunca kendisi hakkında önceden verilmiş bir karara, yani “Troçkist ve emperyalist casuslardan müteşekkil bir örgütün şefi olarak devlete karşı gizli bir komplo kurduğu” iddiasını kabul etmeye zorlanması; aslı astarı olmayan ifadelerin altına imzalar atmak suretiyle bütünüyle “kurgusal” bir iddianın içine itilmesini okumak insanın gerçekten kanını donduruyor. Aylar süren hücre hapsinde London aç, susuz ve uykusuz bırakılır; şiddete maruz kalır, tartaklanır…
1915 yılında dünyaya gelen London henüz on beş yaşlarındayken komünist faaliyetlere başlar. 1937–39 yıllarında İspanya iç savaşında Stalin’in kontrolündeki Uluslararası Tugaylarda eşi ile birlikte faşizme karşı savaşır. London ayrıca Nazi toplama kampları deneyimini de yaşamıştır. Stalin’e olan hayranlığını gizlemeyen London ne acıdır ki, aynı Stalinci rejimin kurbanı olur, bedel öder. Böyle bakıldığında Stalinci “temizlik” operasyonu sadece Troçkistlere yönelik değil ama bir o kadar eski kuşak komünistlere hatta Stalincilere karşı da uygulamaya sokulur! Elimde şu an Troçki’nin “İhanete Uğrayan Devrim”(*) adlı eseri var. Kitabın kapağına hayatlarını devrimci mücadeleye adamış, Rus devriminin önemli mimarlarından 8 devrimcinin resimleri yerleştirilmiş. Her bir resimde şu bilgiler yazılı: Krestinski, öldürüldü; Rikov, öldürüldü; Zinoviev, öldürüldü; Kamanev, öldürüldü; Rakovski, hapsedildi; Yagoda, öldürüldü; Radek, hapsedildi; Buharin, öldürüldü… Hadi bunlara bir başka ismi daha ekleyelim: Lev Troçki, sürgün edildi ve daha sonra Meksika’da Stalin’in bir ajanı tarafından kafasına vurulan bir kazma ile katledildi! Listeyi uzatmak mümkün…
Artur London’un İtiraf (L’aveu) adlı bu eseri Costa Gavras tarafından 1970’te filme de alındı.
Tarih bilincimizin oluşması ve tarihin bir daha tekerrür etmemesi için bilinmesi gereken bir tarih kesiti diye düşünüyorum.
(*) Yazın Yayıncılık, 3. baskı / Mayıs 1998, İstanbul.
Gencer Çakır, 02.05.12