Şehir Karadeliği: Zeki İnsanlar Neden Merkeze Düşer?

Şehir Karadeliği: Zeki İnsanlar Neden Merkeze Düşer?

Bir taşra kafesinde oturan parlak bir yazılımcıyı, küçük bir laboratuvarda sıkışmış genç bir biyoloğu ya da ilçesinin tek tiyatro sahnesinde ışıldayan bir oyuncuyu düşünün. Hepsinin üzerinde görünmez bir kuvvet vardır: büyük şehrin sosyal çekimi. İstanbul, Berlin, Londra veya San Francisco yalnızca binalardan oluşmaz; fırsat, temas, prestij, para, rastlantı ve dedikodudan örülmüş devasa bir kütledir. Sosyal fizikte soru şudur: Kalabalık şehirler yetenekli zihinleri gerçekten bir karadelik gibi mi çeker?

Basit bir modelle başlayalım. Bir şehrin çekim gücünü şöyle yazabiliriz: F = Gs × (M × T) / (d² + ε). Burada F bireyin şehre yönelme kuvveti, Gs sosyal çekim sabiti, M şehrin fırsat kütlesi, T bireyin taşınabilir yetenek enerjisi, d fiziksel, kültürel ve ekonomik mesafe, ε ise internetin açtığı solucan deliğidir. Yani mesafe önemlidir ama artık eskisi kadar acımasız değildir; bir GitHub hesabı, bir çevrim içi portfolyo ya da bir uzaktan çalışma sözleşmesi mesafeyi büker.