Bir taşra kafesinde oturan parlak bir yazılımcıyı, küçük bir laboratuvarda sıkışmış genç bir biyoloğu ya da ilçesinin tek tiyatro sahnesinde ışıldayan bir oyuncuyu düşünün. Hepsinin üzerinde görünmez bir kuvvet vardır: büyük şehrin sosyal çekimi. İstanbul, Berlin, Londra veya San Francisco yalnızca binalardan oluşmaz; fırsat, temas, prestij, para, rastlantı ve dedikodudan örülmüş devasa bir kütledir. Sosyal fizikte soru şudur: Kalabalık şehirler yetenekli zihinleri gerçekten bir karadelik gibi mi çeker?
Basit bir modelle başlayalım. Bir şehrin çekim gücünü şöyle yazabiliriz: F = Gs × (M × T) / (d² + ε). Burada F bireyin şehre yönelme kuvveti, Gs sosyal çekim sabiti, M şehrin fırsat kütlesi, T bireyin taşınabilir yetenek enerjisi, d fiziksel, kültürel ve ekonomik mesafe, ε ise internetin açtığı solucan deliğidir. Yani mesafe önemlidir ama artık eskisi kadar acımasız değildir; bir GitHub hesabı, bir çevrim içi portfolyo ya da bir uzaktan çalışma sözleşmesi mesafeyi büker.
Üstün zekalı ve üstün yetenekli bir çocuğa sahip olmak pek çok ebeveynin hayalidir. Ancak üstün zekalı ve üstün yetenekli çocuğunuzun olması demek pek çok sorumluluğu da beraberinde getirmesi demektir. Üstün zeka ve üstün yetenek alanında yapılan son bir asırlık bilimsel araştırmalar üstün yetenek ile ilgili bakışaçımızı da değiştirmiştir. Yıllar önce üstün zeka yalnızca yüksek IQ olarak görülür ve bu nedenle yalnızca IQ testleri ile ölçülürdü. Bilimsel araştırmalar bu tür konservatif bir yaklaşımın ne denli sınırlı olduğunu ve bu nedenle üstün yetenekli çocukların önemli bir kısmını tanılayamadığını ortaya koymuştur. Nitekim 4 yaşında kendi kendine okumaya başlayan bir çocuğun IQ testinde yüksek puan alması pek de önem taşımamaktadır. Bu çocuk erken yaşlarda gösterdiği akademik beceri ile üstün yetenekli olduğunu bir dereceye kadar kanıtlamıştır. Uğur Sak (2011, üstün yeteneği “insanlık yaşamı için temel değeri olan alanlarda gösterilen olağanüstü başarı veya performans” olarak tanımlamıştır. Bu hümanistik tanım, Anabilim üstün yetenekliler programlarının da benimsediği bir tanımdır.