Etiket: kuvvet

Bir Yay Ne Kadar Sır Saklar? Hooke Yasasının Görünmez Düzeni

6 Ekim 2026

10:33

Bir yorum yaz on Bir Yay Ne Kadar Sır Saklar? Hooke Yasasının Görünmez Düzeni

Bilim

, , , , , ,

Bir yayı çekip bıraktığınızda küçük bir metal parçasının size karşı koyduğunu hissedersiniz. Az çekerseniz nazikçe, çok çekerseniz daha sert karşılık verir. Sanki aranızda sessiz bir pazarlık vardır: “Beni ne kadar uzatırsan, seni o kadar geri çekerim.” Hooke yasası, bu gündelik deneyimin matematiksel tercümesidir. Üstelik yalnızca yayları değil, köprülerden hassas terazilere kadar pek çok sistemi anlamamızın da başlangıç noktasıdır.

Doğanın kısa ve etkili cümlesi

İdeal bir yay için Hooke yasası şöyle yazılır: F = −kx. Burada F, yayın uyguladığı geri çağırıcı kuvvet; x, yayın doğal uzunluğuna göre uzama veya sıkışması; k ise yay sabitidir. Eksi işareti süs değildir: Kuvvetin, şekil değiştirmenin ters yönünde olduğunu söyler. Yayı sağa uzatırsanız yay sola çeker. Sıkıştırırsanız bu kez açılmaya çalışır.

Evrenin Görünmez Trafik Kuralları: Newton Bize Hareket Hakkında Ne Anlattı?

5 Ekim 2026

10:33

Bir yorum yaz on Evrenin Görünmez Trafik Kuralları: Newton Bize Hareket Hakkında Ne Anlattı?

Bilim

, , , , , ,

Bir otobüs aniden fren yaptığında neden öne savruluruz? Ağır bir alışveriş arabasını hızlandırmak neden boş olanı hızlandırmaktan daha zordur? Duvarı ittiğimizde, görünürde hiçbir şey yapmayan duvar bizi nasıl geri iter? Bu soruların ortak yanıtı, Isaac Newton’ın yaklaşık üç buçuk yüzyıl önce sistemleştirdiği hareket yasalarında saklıdır. Newton, hareketi yalnızca gözlemlemekle kalmadı; onu hesaplanabilir, öngörülebilir ve problemlere uygulanabilir bir dile çevirdi.

Birinci Yasa: Cisimler Değişimi Pek Sevmez

Newton’ın birinci hareket yasasına göre, üzerine net bir kuvvet etki etmeyen cisim duruyorsa durmayı, hareket ediyorsa sabit hızla ve doğrusal biçimde ilerlemeyi sürdürür. Bu özelliğe eylemsizlik denir. Başka bir ifadeyle doğa, hareket durumundaki değişiklikler için bir neden ister. Duran bir top kendiliğinden yuvarlanmaz; hareket hâlindeki bir uzay aracı da onu yavaşlatacak bir etki yoksa yoluna devam eder.

Zihnin tümü bedende değildir

8 Ağustos 2017

13:18

Bir yorum yaz on Zihnin tümü bedende değildir

Kitap Özetleri, Mitoloji, Urban Shaman

, , , , , ,

Yerli halk için köylü bir kahinin söylemiş oldugu şu söz
anayasadır: “Eğer kim çarpışma ve rekabet ile karşı karşıya
kalırsa, en uzun agacı bulup hemen tepesine kadar tırmansın.”
Kaçmak mı? Eger düz anlamında algılayacak olursak, sözün
demek istedigi anlam “Dövüş ya da sıvış” olacaktır. Ancak
insan yine de ” agacın tepesine çıkarak” bakış açısını olabilecegi
en üst noktaya getirip, karşısındakinin kötü durumuna
yukarıdan farklı bir bakış açısıyla bakabilir. İnsan kendine
bile bu şekilde yukarıdan bakabilir; yukarıdan ve uzaktan . . .
Böyle b i r üstünlük noktasını geliştirmek insana davranışsal
degerler katacaktır, çünkü bu şekilde insan artık bağlantılı ve
göreceli durumların farkına varabilir ve istediği gibi düzenlemeler
yapabilir. Böyle bir üstünlük noktasını korumak da
sezgi yetisini geliştirir, çünkü artık insan olacakları önceden
görmeye başlamıştır.
Beden yerdedir, ama zihin ve ağaç da yerdedir. Zihnin tümü
bedende değildir. Daha üstün bir nokta vardır ve bu nok·
ta sayesinde daha geniş bir manzara görünür. Olay sadece
beden için daha geniş bir manzarayı bilinir hale getirmektedir.
*
Kuvvet nazik bir şeydir; estetiktir,sanattır. Niyet ve yetenek gerektirir. Şiddetle ve rekabetle alakası yoktur.
Swami Rama
*

Devamını oku “Zihnin tümü bedende değildir” →

Şeyler Arasındaki İlişkiler

13 Haziran 2016

23:46

Bir yorum yaz on Şeyler Arasındaki İlişkiler

Bilim, Felsefe

, , , , ,

bakis-acisi

Birçok kavram bütünüyle göreli bir karakterdedir. Meselâ, birine, bir evin yolun solunda mı yoksa sağında mı olduğu sorulduğunda, bu soruyu yanıtlamak imkânsızdır. Bu, kişinin eve göre hangi yönde ilerlediğine bağlıdır. Diğer taraftan, bir nehrin sağ kıyısından bahsetmek mümkündür, çünkü nehrin akışı nehrin yönünü belirler. Benzer şekilde, arabaların yolun sağından gittiğini (en azından Türkiye’de) söyleyebiliriz, çünkü arabanın hareketi yoldaki iki olası yönden birindedir. Ne var ki tüm bu örneklerde, “sol” ve “sağ” kavramlarının, ancak kendisiyle tanımlandıkları yön gösterildikten sonra bir anlam kazanmalarından ötürü, göreli oldukları görülür. Aynı şekilde, “gece mi gündüz mü?” diye sorduğumuzda yanıt nerede olduğumuza bağlıdır. Londra’da gündüzdür ama Avustralya’da gece. Gece ve gündüz göreli kavramlardır, yerküre üzerindeki konumumuz tarafından belirlenirler. Bir cisim, verili bir gözlem noktasından uzaklığına göre daha büyük ya da daha küçük görülecektir. “Yukarı” ve “aşağı” da, dünyanın düz değil de yuvarlak olduğu keşfedildikten sonra değişen göreli kavramlardır. Bugün bile, “sağduyunun”, insanların Avustralya’da “başaşağı” yürüyebildiklerini kabul etmesi güç bir şeydir. Yine de, diklik kavramının mutlak değil göreli olduğunu kavradığımızda ortada bir çelişki yoktur.