Bir yayı çekip bıraktığınızda küçük bir metal parçasının size karşı koyduğunu hissedersiniz. Az çekerseniz nazikçe, çok çekerseniz daha sert karşılık verir. Sanki aranızda sessiz bir pazarlık vardır: “Beni ne kadar uzatırsan, seni o kadar geri çekerim.” Hooke yasası, bu gündelik deneyimin matematiksel tercümesidir. Üstelik yalnızca yayları değil, köprülerden hassas terazilere kadar pek çok sistemi anlamamızın da başlangıç noktasıdır.
Doğanın kısa ve etkili cümlesi
İdeal bir yay için Hooke yasası şöyle yazılır: F = −kx. Burada F, yayın uyguladığı geri çağırıcı kuvvet; x, yayın doğal uzunluğuna göre uzama veya sıkışması; k ise yay sabitidir. Eksi işareti süs değildir: Kuvvetin, şekil değiştirmenin ters yönünde olduğunu söyler. Yayı sağa uzatırsanız yay sola çeker. Sıkıştırırsanız bu kez açılmaya çalışır.
Antik Yunanlılar, zaman, uzay ve hareketin anlamını modern çağdaki insanlardan çok daha derin bir şekilde kavramışlardı. Yalnızca Antik çağın en büyük diyalektikçisi olan Herakleitos değil, aynı zamanda Elea okuluna bağlı filozoflar da (Parmenides, Zenon) bu olgunun oldukça bilimsel bir kavranılışına ulaşmışlardı. Uzay ve madde, “dolu” ve “boş” düşüncesince ifade edildiği biçimiyle genellikle karşıt şeyler olarak görülür. Ne var ki, pratikte, biri, diğeri olmaksızın varolamaz. Birbirlerini ön varsayar, belirler, sınırlar ve tanımlarlar. Uzay ve maddenin birliği, karşıtların en temel birliğidir. Bu gerçek, Yunan atomcuları tarafından daha o zamanlar kavranmıştı, onlar evreni yalnızca iki şeyden oluşmuş bir şey olarak canlandırıyorlardı; “atomlar” ve “boşluk”. Esasında, bu evren görüşü doğrudur.
Termodinamiğin kanunlarını bilirsiniz. Bu kanunların sonucuna göre şöyle bir cümle kurabiliriz.