Newton Bugün Yaşasa: “Devlerin Omuzları”na Pull Request mi Açardı?

Newton Bugün Yaşasa: “Devlerin Omuzları”na Pull Request mi Açardı?

Isaac Newton’un ünlü cümlesi, “Eğer daha ileriyi görebildiysem, devlerin omuzlarında durduğum içindir”, çoğu zaman alçakgönüllülüğün parlak bir örneği diye sunulur. Fakat bu sözün daha teknik, daha kışkırtıcı bir anlamı vardır: Bilgi tek kişinin mülkü değildir; önceki zihinlerin bıraktığı yapılar üzerinde yükselen ortak bir altyapıdır. Bugün bu fikrin laboratuvar kokmayan, çalışan ve tıklanabilir karşılığı GitHub’dır. Her fork, her commit ve her pull request, Newton’un cümlesini kod biçiminde yeniden yazar.

Bilginin görünür merdiveni

Bilimsel ilerleme uzun süre makaleler, mektuplar, konferanslar ve kurumlar üzerinden birikti. Ancak bu birikimin önemli bir bölümü yavaştı, pahalıydı ve erişim engelleriyle çevriliydi. Açık kaynak dünyası başka bir mekanizma önerdi: Yalnızca sonuca bakma; sonucun nasıl üretildiğini de incele. Bir yazılımın çalıştırılabilir hâlini vermek yerine kaynak kodunu açmak, bilimsel yöntemin dijital akrabasıdır. İddia vardır, yöntem vardır, veri akışı vardır ve en önemlisi denetleme imkânı vardır.

Evrenin Görünmez Trafik Kuralları: Newton Bize Hareket Hakkında Ne Anlattı?

Bir otobüs aniden fren yaptığında neden öne savruluruz? Ağır bir alışveriş arabasını hızlandırmak neden boş olanı hızlandırmaktan daha zordur? Duvarı ittiğimizde, görünürde hiçbir şey yapmayan duvar bizi nasıl geri iter? Bu soruların ortak yanıtı, Isaac Newton’ın yaklaşık üç buçuk yüzyıl önce sistemleştirdiği hareket yasalarında saklıdır. Newton, hareketi yalnızca gözlemlemekle kalmadı; onu hesaplanabilir, öngörülebilir ve problemlere uygulanabilir bir dile çevirdi.

Birinci Yasa: Cisimler Değişimi Pek Sevmez

Newton’ın birinci hareket yasasına göre, üzerine net bir kuvvet etki etmeyen cisim duruyorsa durmayı, hareket ediyorsa sabit hızla ve doğrusal biçimde ilerlemeyi sürdürür. Bu özelliğe eylemsizlik denir. Başka bir ifadeyle doğa, hareket durumundaki değişiklikler için bir neden ister. Duran bir top kendiliğinden yuvarlanmaz; hareket hâlindeki bir uzay aracı da onu yavaşlatacak bir etki yoksa yoluna devam eder.

Renk Çarkı

Newton gökkuşağındaki kırmızıdan mora kadar tüm renkleri kullanarak bir renk çarkı oluşturdu. Böylece renklerin birleşme ilişkisini gösterecekti. Ana renkleri -kırmızı, sarı ve mavi- tekerleğe aralıklı olarak yerleştirdi. Bunlar değişik oranlarda karıştırıldığında aralarında kalan diğer renkleri oluşturuyorlardı. Mavi ve turuncu gibi tamamlayıcı renkler birbirinin karşısında yer alıyordu. Bir çok ressam Newton’ın ışık kuramıyla ilgilenmeye başladı. Özellikle de kontrast renkleri ve aydınlanma etkilerini tanımlamada işlerine yarayan renk çarkıyla ilgileniyorlardı. En büyük kontrastı, birbirini tamamlayan renkler yaratıyordu ve gölgeleri boyamada kullanıyolardı.

Newton’ın Hareket Yasaları

Isac Newton tüm zamanların en önemli, en etkili ve en kavgacı biliminsanlarından biridir. Kalkülüsün icad edilmesini sağlamış, kütleçekimi açıklamış ve beyaz ışığın içerdiği renkleri tanımlamıştır. Golf topunun izlediği eğik rota, viraj alan bir otomobilde kapıya doğru savruluşumuz ve futbol topuna vurduğumuzda hissettiğimiz kuvvet onun ortaya koyduğu üç hareket yasasıyla açıklanır.

Birinci yasa: Cisimler, hareketlerinin hızını ya da yönünü değiştirecek bir kuvvet uygulanmadıkça, sabit  bir hızla dümdüze gider ya da oldukları yerde durmaya devam ederler.

İkinci yasa: Her kuvvet, uygulandığı cismin kütlesiyle orantılı bir ivme yaratır. (F=ma)

Mach İlkesi

Atlıkarıncada dönen bir çocuk uzaktaki yıldızlar tarafından yukarı doğru çekilir. Bu Mach ilkesidir: Oradaki kütle buradaki eylemsizliği etkiler. Kütleçekim etkisiyle, uzaktaki nesneler yakındaki nesnelerin harketini ve dönüşlerini etkiler.

Newton’un uzayı, tıpkı grafik kağıdı gibi ızgara şeklinde bir koordinat sistemi içeriyordu. O da bütün hareketleri bu sabit ızgara sistemine göre ifade ediyordu. Avusturyalı fizikçi ve düşünür Ernst Mach buna katılmıyor, hareketin bir ızgara sistemine göre değil, ancak başka bir nesneye göre ölçülmesinin anlamlı olduğunu ileri sürüyordu. Leibniz’in eski fikirlerinden etkilenen Mach, yalnızca göreli hareketin bir anlamı olduğunu düşünme konusunda Albert Einsten’in öncüsüydü.