Newton Bugün Yaşasa: “Devlerin Omuzları”na Pull Request mi Açardı?

Newton Bugün Yaşasa: “Devlerin Omuzları”na Pull Request mi Açardı?

Isaac Newton’un ünlü cümlesi, “Eğer daha ileriyi görebildiysem, devlerin omuzlarında durduğum içindir”, çoğu zaman alçakgönüllülüğün parlak bir örneği diye sunulur. Fakat bu sözün daha teknik, daha kışkırtıcı bir anlamı vardır: Bilgi tek kişinin mülkü değildir; önceki zihinlerin bıraktığı yapılar üzerinde yükselen ortak bir altyapıdır. Bugün bu fikrin laboratuvar kokmayan, çalışan ve tıklanabilir karşılığı GitHub’dır. Her fork, her commit ve her pull request, Newton’un cümlesini kod biçiminde yeniden yazar.

Bilginin görünür merdiveni

Bilimsel ilerleme uzun süre makaleler, mektuplar, konferanslar ve kurumlar üzerinden birikti. Ancak bu birikimin önemli bir bölümü yavaştı, pahalıydı ve erişim engelleriyle çevriliydi. Açık kaynak dünyası başka bir mekanizma önerdi: Yalnızca sonuca bakma; sonucun nasıl üretildiğini de incele. Bir yazılımın çalıştırılabilir hâlini vermek yerine kaynak kodunu açmak, bilimsel yöntemin dijital akrabasıdır. İddia vardır, yöntem vardır, veri akışı vardır ve en önemlisi denetleme imkânı vardır.

Kod Kimin? Açık Kaynak, Mülkiyet Fikrini Sessizce Hackliyor

Bir yazılım düşünün: Onu yazanların çoğu birbirini tanımıyor, aynı ülkede yaşamıyor ve aynı patrondan maaş almıyor. Biri gece yarısı bir hatayı düzeltiyor, diğeri belgelere örnek ekliyor, bir başkası kodu başka bir dile çeviriyor. Ortaya çıkan ürün milyonlarca insan ve şirket tarafından kullanılıyor. Peki bu eser kimin? Klasik mülkiyet anlayışı, bu soruya tek bir isim, kurum veya fatura arar. Açık kaynak ise muzipçe başka bir soru sorar: Bir şey herkesin katkısıyla gelişiyorsa neden yalnızca birinin olmalıdır?

Mülkiyetin reddi mi, yeniden tasarımı mı?

Açık kaynak felsefesi çoğu zaman mülkiyetin bütünüyle reddedilmesi şeklinde anlatılır. Oysa durum daha inceliklidir. Açık kaynak projeler sahipsiz değildir; telif hakkı, lisanslar ve katkı kuralları vardır. Fakat mülkiyet, başkalarını dışarıda bırakmak için kullanılan bir duvar olmaktan çıkarılıp paylaşımı güvenceye alan bir protokole dönüştürülür. Özellikle copyleft lisansları, hukukun mülkiyet araçlarını tersine çevirerek üretilen bilginin yeniden kapatılmasını engeller. Anahtar vardır, fakat kapıyı kilitlemek için değil, açık tutmak için kullanılır.