Kıyametin Matematiği: Dünyayı Kurtaran Şey Neden Karşılıklı Korku?

Kıyametin Matematiği: Dünyayı Kurtaran Şey Neden Karşılıklı Korku?

İnsanlık, kendi sonunu hazırlayabilecek silahları üretip sonra da onları kullanmamak için karmaşık bir mantık geliştirdi. Nükleer caydırıcılığın merkezindeki fikir ürpertici ölçüde basittir: Bana saldırırsan seni yok ederim; fakat bunu yaparken ben de yok olurum. Böylece iki taraf da kazanamayacağını bildiği için ilk hamleyi yapmaz. Medeniyet, bir bakıma, iki silahlı adamın birbirinin gözlerine bakarak tetiğe dokunmamasına emanet edilmiştir.

Kazanmanın mümkün olmadığı oyun

Oyun teorisi, kararlarımızı yalnızca kendi arzularımıza göre değil, rakibin muhtemel kararlarını hesaba katarak verdiğimizi söyler. Nükleer çatışmada sıradan bir zafer tanımı çöker. Taraflardan biri ilk saldırıyla üstünlük sağlasa bile karşı tarafın denizaltılar, gizli rampalar veya havadaki bombardıman uçaklarıyla cevap verebilmesi mümkündür. Buna ikinci vuruş kapasitesi denir. Sonuç, meşhur karşılıklı garantili imha dengesidir: Şah çekebilirsiniz ama mat ettiğiniz anda tahta da yanar.

Kütle enerjiye dönüşür mü?

Yanmakta olan bir parça kömür düşünün. Kömürün dışa vermekte olduğu ısının bir ağırlığı olduğundan, kömür yandıkça kütle kaybeder. Eğer yanma sürecinde oluşan kül ve çıkan gazlar gibi tüm yan ürünlerin ağırlığını ölçebilseydik, kömürün ilk halinden daha düşük bir ağırlığa ulaşırdık.

Kömür yanarken, ısı enerjisine dönüşen kütle enerjisinin miktarı ölçülemeyecek kadar küçüktür. Bununla birlikte doğada, önemli miktarda kütlenin diğer enerji türlerine dönüştüğü bir yer bulunuyor. Bu yeri, 1919 yılında İngiliz fizikçi Francis Astan atomları “tartarken” tespit etti.

Doğada bulunan 92 atomun her birinin, iki ayrı atomaltı parçacıktan -proton ve nötron- meydana gelen bir çekirdek içerdiğini hatırlayın.6 Bu nükleonların kütleleri aşağı yukarı aynı olduğundan, en azından ağırlığı mevzubahis olduğunda, çekirdeğin tek bir yapı taşından oluştuğu düşünülebilir. Bunu bir Lego taşı olarak düşünelim. Bu bağlamda, en hafif çekirdeğe sahip hidrojen tek bir Lego taşından oluşurken, en ağır element uranyum 238 Lego taşından oluşmaktadır.

Kritik Kütle Nedir?

Kritik kütle bilimsel olarak bir reaksiyonun başlaması için gerekli minimum madde miktarıdır. Genellikle nükleer reaksiyonlarda kullanılan bu terimin kimya reaksiyonları için geçerli olduğunu da belirtmek gerekir. Ama asıl durum sosyoloji ve psikolojide de geçerli olmasıdır.

Kritik kütleyi sosyal ve psikolojik açıdan incelediğimizde elimize net sayılar ulaşmaz. Örneğin bir halk isyanı kaç kişi bir araya geldiğinde başlar bilemeyiz. Ancak olasılık olarak tahmin edebiliriz.

Ya da kişisel bazda incelendiğinde “bardağı taşıran son damla oldu” deyimi aslında eylem için kritik kütleye ulaşıldı anlamına gelir. Verilen bütün kararlar bu ilke ile bağlantılıdır. İçsel veya dışsal motivasyon ölçülebilseydi, karar anı öncesi kritik kütleye ulaşıldığını rahatça belirlenebilirdi.