Etiket: atom

Evren Neden Sezgilerimizi Sürekli Ters Köşe Yapıyor?

9 Ağustos 2026

10:33

Bir yorum yaz on Evren Neden Sezgilerimizi Sürekli Ters Köşe Yapıyor?

Bilim

, , , , , ,

Bir taşı masadan ittiğinizde ne olacağını aşağı yukarı bilirsiniz: taş hızlanır, sürtünmeyle yavaşlar, yere düşerse ses çıkarır. Gündelik hayat, beynimize güvenilir bir fizik laboratuvarı gibi görünür. Fakat bu laboratuvarın geçerlilik alanı son derece dardır. İnsan sezgisi; metreler, saniyeler ve kilogramlar ölçeğinde, yani avlanırken, yürürken ve nesnelerle çarpışmaktan kaçınırken işe yarayacak biçimde evrimleşti. Atom altı dünyaya indiğimizde ya da galaksilerin arasına çıktığımızda, bu sezgisel araç kutusu şaşırtıcı biçimde yetersiz kalır.

Sezgi neden yereldir?

Sezgi, evrensel bir hakikat dedektörü değil, hızlı karar verme mekanizmasıdır. Bir elmanın aynı anda hem masada hem yerde olabileceğini düşünmek zorunda kalmadık; ışık hızına yakın yolculuk eden bir tren görmedik; boş uzayın genişlediğini deneyimlemedik. Bu yüzden beynimiz, yakın çevrede başarılı olan kuralları her yere taşımaya eğilimlidir. İşte ölçek yanılgısı burada başlar: Bir ölçekte doğru çalışan zihinsel modelin, başka bir ölçekte de doğru olacağını varsayarız.

Kütle enerjiye dönüşür mü?

9 Mayıs 2021

15:18

Bir yorum yaz on Kütle enerjiye dönüşür mü?

Bilim

, , , , , ,

Yanmakta olan bir parça kömür düşünün. Kömürün dışa vermekte olduğu ısının bir ağırlığı olduğundan, kömür yandıkça kütle kaybeder. Eğer yanma sürecinde oluşan kül ve çıkan gazlar gibi tüm yan ürünlerin ağırlığını ölçebilseydik, kömürün ilk halinden daha düşük bir ağırlığa ulaşırdık.

Kömür yanarken, ısı enerjisine dönüşen kütle enerjisinin miktarı ölçülemeyecek kadar küçüktür. Bununla birlikte doğada, önemli miktarda kütlenin diğer enerji türlerine dönüştüğü bir yer bulunuyor. Bu yeri, 1919 yılında İngiliz fizikçi Francis Astan atomları “tartarken” tespit etti.

Doğada bulunan 92 atomun her birinin, iki ayrı atomaltı parçacıktan -proton ve nötron- meydana gelen bir çekirdek içerdiğini hatırlayın.6 Bu nükleonların kütleleri aşağı yukarı aynı olduğundan, en azından ağırlığı mevzubahis olduğunda, çekirdeğin tek bir yapı taşından oluştuğu düşünülebilir. Bunu bir Lego taşı olarak düşünelim. Bu bağlamda, en hafif çekirdeğe sahip hidrojen tek bir Lego taşından oluşurken, en ağır element uranyum 238 Lego taşından oluşmaktadır.

Bozonlar Neden Bir Arada Olmaktan Hoşlanır

28 Nisan 2021

17:32

Bir yorum yaz on Bozonlar Neden Bir Arada Olmaktan Hoşlanır

Bilim

, , , ,

İki bozon parçacığının küçük bir alanda uçtuğunu düşünelim. Biri güzergahı üzerinde bir engelle karşılaşarak, diğeri de bir başka engele çarparak seksinler. Engellerin ne olduğunun bir önemi yok, çekirdek ya da herhangi bir başka şey olabilir. Önemli olan hangi yönde sekecekleridir. Ve bu yön her ikisi için de aynıdır.

Eğer ki iki bozon farklı türden parçacıklarsa, aralarında bir girişim yaşanamaz. Bu nedenle de, dedektörün seken iki parçacık saptaması olasılığı, ilk dalganın yüksekliğinin karesi artı ikinci dalganın yüksekliğinin karesidir. Şimdi, olan şu ki -ve bu noktanın doğruluğuna güvenmek durumundayız- iki olasılığın az çok aynı olduğu ortaya çıkmaktadır. Dolayısıyla genel olasılık da, kendi başlarına gerçekleşen her bir olayın olasılıklarının iki katıdır.

Neden Atomların Tümü Aynı Değil?

27 Nisan 2021

20:18

Neden Atomların Tümü Aynı Değil? için 4 yorum

Bilim

, , , , , ,

Bir kilise orgu içinde hapsolmuş ses dalgalarının ancak kısıtlanmış yollardan titreşim sağlayabildiğini hatırlayın. Aynı durum, atomun içine hapsolmuş bir elektronla bağlantılı dalgalar için de geçerlidir. Her bir farklı titreşim, bir elektronun, atomun merkezindeki çekirdeğe göre belirli bir mesafede bulunan olası bir yörüngesine ve belirli bir enerji düzeyine denk gelmektedir (elbette ki, elektron ya da diğer mikroskobik parçacıklar için yüzde 100 kesinlikte bir rota olmadığından, söz konusu yörünge bir elektronu bulmak için en olası yer olarak kabul edilir).

Fizikçiler ve kimyagerler yörüngeleri numaralandırmaktadır. Taban durumu (ground state) olarak da bilinen en içteki yörünge 1, ardı sıra gelen yörüngeler ise içten dışa doğru 2, 3, 4 … şeklinde numaralandırılmıştır. Bu kuantum numaralarının mevcudiyeti, mikroskobik dünyada (söz konusu olan elektron yörüngeleri olduğunda bile) her şeyin nasıl ara değerler olmaksızın, ayrık adımlarla meydana geldiğini ortaya koymaktadır.

Özdeş Şeylerin Çarpışması

27 Nisan 2021

14:02

Bir yorum yaz on Özdeş Şeylerin Çarpışması

Bilim

, , , ,

Çarpışan iki atom çekirdeğini ele alalım. Bu türden bir çarpışma, çekirdeklerin zıt yönlerden birbirlerine doğru geldiği, çarpıştığı ve ardından yine zıt yönlerde uzaklaştığı bir bakış açısından değerlendirilebilir (ki bu bakış açısının doğruluğuna güvenmek durumundayız). Genel olarak, içeri ve dışarı doğru olan bu yönler aynı değildir. Bu durumu bir saat üzerinde düşünelim. Eğer ki çekirdekler çarpışma noktasına saat 9:00 ve 3:00 yönlerinden gelecek olursa, çarpışmanın ardından saat 4:00 ve 10:00 yönlerinde uzaklaşabilirler. Ya da 1:00 ve 7:00 yönlerinde. Önemli olan, yönlerin birbirine zıt olmasıdır.

Bir araştırmacı, iki çekirdeğin hangi yönde sektiğini, hayali bir saat kadranı üzerinde zıt yönlere dedektörler yerleştirerek ve saati çevirerek gözlemleyebilir. Dedektörlerin 4:00 ve 10:00 noktalarında olduğunu düşünelim. Bu durumda, çekirdeklerin dedektörler tarafından algılanmasının iki olası yolu vardır. Çekirdekler birbirlerini sıyırarak geçebilir ve 9:00 yönünden gelen çekirdek 4:00’deki dedektöre, 3:00 yönünden gelen çekirdek ise 10:00’daki dedektöre çarpabilir. Ya da kafa kafaya çarpışırlar ve 9:00 yönünden gelen çekirdek neredeyse geldiği yönde geri sekerek 10:00 noktasındaki dedektöre; 3:00 yönünden gelen çekirdek ise aynı şekilde geldiği yöne doğru sekerek 4:00 noktasındaki dedektöre çarpar.