Haklı Olmak Yetmez mi? Fikrin Kaderini Biçim mi Belirler?

Bir fikrin değeri, yalnızca doğru olup olmadığıyla mı ölçülür? İlk bakışta cevap kolay görünür: Elbette içerik önemlidir; parlak ambalaj boş bir kutuyu değerli yapmaz. Fakat insan zihni, kutunun içini görmeden önce kapağına dokunur. Bir düşünce de çoğu zaman mantıksal çekirdeğinden önce sesi, ritmi, örneği, metaforu ve sunulduğu bağlamla karşılanır. Bu yüzden düşüncenin mimarlığı, yani bir fikrin nasıl düzenlendiği, yalnızca süsleme değil; anlamın dünyaya giriş kapısıdır.

Platon, retoriğe kuşkuyla yaklaşmıştı. Ona göre etkileyici konuşma, hakikatin yerine geçebilen tehlikeli bir büyüydü. Bugün sosyal medya akışlarında, reklam sloganlarında ve siyasi nutuklarda bu kuşkuyu anlamak kolaydır: Kısa, parlak ve duygusal bir cümle, dikkatle kurulmuş uzun bir argümanı gölgede bırakabilir. Ancak buradan biçimin baştan aşağı düşman olduğu sonucu çıkmaz. Çünkü yalın bir anlatım da biçimdir; susmak da, tablo çizmek de, soruyu sona saklamak da. Biçimden kaçmak mümkün değildir. Asıl mesele, biçimin hakikate hizmet edip etmediğidir.

Retorik

retorikRetorik için, kısaca güzel söz söyleme sanatı veya dili, ikna etmek için kullanma sanatı diyebiliriz.Retorik, bir konu üstünde bireylerin farklılığı tartışmalarıdır. Retorik aracılığıyla, benzerlik, farklılık, kendimizin veya başkasının benzerliği, bunları donduran toplum, bunları yasallaştıran ve kimi zaman sarsan siyaset, bunların içlerinde dalgalandığı psikoloji ve ahlak tartışılır.

Yani bizim burada bolca yaptığımız bir şeydir retorik. Temelinde ikna etme olan retoriği yaygınlaştıran ve kendilerinden bolca söz ettirenler gezgin sofistlerdir. Sofistlerden ünlü Protagoras “insan her şeyin ölçüsüdür” diyerek göreceliğe temel atanlardandır.