Today I heard the first time about Konrad Zuse, never heard this name before. Oh what a shame 😉 Without his invention I couldnt write here on my laptop, you couldnt read what I write here and the sonsuz-forum couldnt exist, cause he is the inventor of the computer. He fulfilled his life-long dream with this invention, but one interesting thing also his, he gave people warning of his invention, he said: If computers get to mighty and you couldnt stop them, pull the plog!
Konrad Ernst Otto Zuse (d. 22 Haziran 1910, Berlin – ö. 18 Aralık 1995, Fulda yakınında Hünfeld) bir inşaat mühendisi, mucit ve girişimci (Zuse KG) idi. 1941 yarattığı Z3 ile, dünyada tam otomatik, yazılımla yönlendirilen, programlanabilen, sayısal ve aritmetik hesaplamayla çalışan ilk bilgisayarı icad etmiştir.
Z1 – Mekanik Beyin
Yapı mühendisliğindeki monoton ve can sıkıcı hesapları otomatikleştirebilme fikrine vardı. 1937’de anı defterine “bir yıldan beri mekanik beyin için tasarımlarla uğraşmatayım” notunu düşmüş. 1938’de mekanik elektrikle çalışabilen hesap makinesi Z1’i üretti. Dünyanın ilk sayısal hesaplayabilen, giriş ve çıkışı yongalı, bellekli ve film şeritlerine işlenmiş programlarla çalışabilen hesap makinesini yarattı. Mekanik düzeni ama sorun ediyor ve bu yüzden düzgün çalışamıyordu. Charles Babbage’i ilk bilgisayar babası olarak da sayan Zuse ondan ancak savaş sonrası haberi olabildi.
Z1 için bilgisayar denkli kayan nokta (floating point), mantisse (significand) ve üslü sayı (potenz) ana metodunu geliştirdi. Bilgisayarlardan, cep hesap makinelerine kadar bugün hesap makineleri bu yöntemle hesap etmektedirler. IEEE-754 standardı ile tanımlanan kayan nokta formatı da Zuse’nin geliştirme çalışmalarının bir ürünüdür.
Daha Z1 için çalışırken mekanik çalışma prensibini elektromekanik röle sistemine bağdaştırdı. İlk önce Z2 prototipini 1939 da bitirdi. 1940 da Uçak Araştırma-Geliştirme Müdürlüğünün direktörüne gösterim sonunda cihazının geliştirilmesi için maddi destek almayı başardı.
Z3 – Dünyanın ilk yazılımla çalışabilen bilgisayarı
1941’de kendi kurduğu mühendislik firmasının atölyesinde Z3’ü inşa ettiler. Tam otomatik, sayısal kayan nokta ile çalışabilen bellekli olan ana ünitesi telefon rölelerinden oluşuyordu. Hesaplamalar programlanabilirken, satır takip ve tekrarlamalar yapılamıyordu. Bugün Z3 dünyanın çalışabilen ilk bilgisayarı olarak tanımlanmıştır.
Cihaz pratik alanda işleme konulmuş ve karmaşık matris hesaplamalarda, özellikle uçakların kanat titreme (birçok uçak kazasına sebep olan semptom) araştırmalarının hesaplamalarında çalıştırıldı. Ancak Z3 hiçbir zaman öncelikli sıfatı ile tanımlanmadığından rutin işletme ile çalıştırılmadı ve 1944’te bir bomba saldırısında tahrip oldu.
İşlemci ile hesaplama fikri
Henschel Uçak Fabrikaları için uçak kanat hesapları için sabit programlanmış özel hesap makineleri S1 (1942) ve S2 (1943)’yi geliştirdi. Bu sırada ölçüm saatlerin otomatik okunmasını mekanizleştirme fikrini yarattı. Bunun için yarattığı alet ilk Analog-to-Digital Converter’dir. 1944’te fabrikanın taşındığı atölyelerinde ilk komut prozesli hesap makinesini üretti.
Z4 – Alman Bilgisayar Sanayiisin ivmesi
Z3’ün gelişmiş modelini Alman Uçak Geliştirme Müdürlüğünce desteklenmişti. Röle çalıştırma prensibine dayalı modeldi. Bu zamana kadar üretilen makinelerin adları Z ile başlarken, personelin savaş nedeni ile V4 diye adlandırılması, roket adları V1 ve V2 (V = Vergeltungwaffe / İntikam silahı)’ye bağdaştırılarak tanımlandırılmış. Böylece savaşta çekilen ordu ile Göttingen şehrine kaçırılabilinmiş. Burada toplama kamplarında savaş esirlerden haberdar olan Zuse, Wernher von Braun’un grubuna katılabilmiş ve onlarla beraber Bavyera’ya sığındılar.
Bir zaman sonra Allgäu bölgesine yerleşen Zuse burada Z4’ü bir ahırda tekrar üretti. Savaş sonunda yaptığı yağlı boya tabloları Amerikan turistlere satarak ailesinin geçimin sağlayan Zuse’nin Z4 üzerine yayılan dedikodular sonunda IBM’in ilgisini çeker ve bu makinenin geliştirilmesi ve üretilmesini patent haklarını koruma sebebi nedeniyle engellemek istendi. Amerikalı bilgisayar üreticisi Remington Rand ile delikli şerit için işbirliğine girişti. 1949’da Zürih Teknik Üniversitesinden Prof. Eduard Stiefel Zuse’yle buluşmasında Z4’ün gösterimine şahit oldu. Büyük bir miktarda kiralama ücreti ile Zuse tekrar bir şirket (Zuse KG) kurma fırsatını yakaladı. 1954 de Avrupa’da çalışabilen yegane bilgisayar ve dünyada tek kurumsal bilgisayar unvanını alan Z4, UNIVAC’tan da birkaç ay önce faaliyete geçebildiydi.
Plankalkül – bir üst programlama dili
1937’de Zuse makineleri üzerine çalışırken “mantıksal varsayım dengeleme”yi yeniledi. Z4 üzerine çalışırken proglama için gerekli makine dilinin pratik olmadığını ve zor öğrenildiğini fark eden Zuse, bunun üzerinde daha geliştirilmiş bir üst dile ihtiyaç olduğunu fark etti. İlk önce Esperanto dilini buna uygun gördü. 1945/46 senelerinde savaş nedenleriyle verimli çalışmalar yapamazken, “mantıksal varsayım dengeleme”yi (Alm. Plankalkül) geliştirken bunu yayımlayamadı. Üstün programlama dil fikri tam on sene sonra yeniden gündeme geldiğinde Fortran, Algol ve Cobol dilleri yaratıldılar. Plankalkül ise bu dillere göre daha universel iken, ancak 2000 senesinde uyarlaması gerçekleştirelebildi.
Patent kayıt işleminin reddi
Zuse savaş zamanında birçok patent için başvurmuştu. Bunlardan en önemlisi ise 1941’de Z3’ün tanımlaması idi. Alman patent denetleyicilerinin bir itirazı olmadığından 1952’de patent hakkı verilip yayımlandı. İlk önce Triumph sonra da IBM buna itiraz ettiler. Dava birçok mahkemede bakılırken nihayet 1967’de Federal Patent Mahkemesi tarafından “yetersiz icad değeri” sebebi ile patent hakkı Zuse’ye red edildi. Prosesli çalıştırma fikrini patentleme de Zuse’nin hiç aklına gelmedi.
Zuse KG şirketi
Savaştan sonra Neunkirchen’de Zuse KG kuruldu. Baş harfleri Z olan seri numaralı birçok bilgisayar seri üretildi. Z5 ile Leitz firması objektiflerin hesaplamalarını yaptı. Z11 ise halen röle tekniği ile çalışırken birçok müdürlükte ve optik branşında, üniversitelerde, tapu kadastro müdürlüklerinin hesaplama işlemlerinde kullanıldı. Elektroniğin kullanılmaya başlaması ile yeni sayma işlemleri yaratılırken, ilk defa 1955’te Z22 ile kathod lambalar kullanılırken, bilgiler manyetik taşıyıcılara kayıt edildiler.
1957’de Bad Hersfeld’e taşınan şirket 1967 ye kadar 251 bilgisayar üretti. Şirket “Graphomat Z64” adlı ilk plotteri üretti.
Hızlı büyüme safhasında olan şirkete, bankaların bilgisayarın bilinmeyen bir şey olmasını ve geleceği görememeleri nedeniyle ancak yüksek faizli kredi vermeye yanaşmaları ve bu arada devlet desteğinin de olmaması sonucu Z25 üretiminde sıkıntılar yaşayan firma iflasının eşiğine geldi. 1964 senesinde aktif hissadarlıktan Zuse ayrılınca, şirket önce Alman BBC sonrada 1967 senesinde Siemens tarafından üstlenildi.
Ödülleri
Toplam 8 fahri doktor unvanına sahip olan Zuse’ye, Bilişim Derneği (Gesellschaft für Informatik) ve Alman İnşaat Endüstrisi Merkez Birliği (Zentralverband des Deutschen Baugewerbes) bilişim üzerine üstün hizmetlerinden dolayı madalya verdiler.
Alman Liyakat nişanınına (1995), Wener-von-Siemens yüksüğüne (1964) ve Wilhekm-Leuschner madalyasına laik görüldü.
1980’de 60 bin DM’lık Aachen ve Münih Teknik ve Fen özel ödülü ile onurlandırıldı.
1984’de Konrad Zuse Bilişim Teknoloji Merkezi açıldı.
1985’te Bilişim derneğinin onursal üyesi oldu. 1987’den beri her iki senede bir Konrad Zuse madalyası vermektedir.
1995’de CCC (Chaos Computer Club) diye Almanya çapında ünlü bilgisayarcılar derneğinin onursal üyesi oldu. Hoyerswerda şehri fahri hemşeriliğini verdi.
2002 senesinde Weimar Bauhaus Üniversitesi’nin kampüsünde açılan bilişim merkezine adı verildi.
2003 senesinde Alman televizyonu ZDF tarafından yapılan ankette en büyük 15. Alman seçildi.
Konrad Zuse adı ve hizmetleri birçok teknik okulunun adı verilirken özel posta pullarına ve, teknik müzelerin adlarına verildi. 100. doğum gününde özel baskı 10€’luk madeni paralar basıldı.
Zuse bilgisayarların teşhirleri
Zuse tarafından tekrardan yapılan dünyanın ilk bilgisayarı Z1’in yanında Z11, Z22, Z23, Z25, Z31, Z60 ve Z64 bilgisayarları Alman Teknik Müzesi Berlin’in özel Zuse bölümünde teşhir ediliyorlar.
Hünfeld şehrinin müzesinde bir Zuse bölümü olup burda Z23, Z25, Z31 ve Z64 Graphomat örnekleri teşhir ediliyorlar.
Karlsruhe Yüksek Meslek Okulu’nda 2005’e kadar faaliyette olan bir Z22 vardı ve bu 2005 sene başında Sanat ve Medyateknoloji Merkezi’nde çalışır vaziyette gösterim için tekrar kuruldu. Bugün sık sık bozulan ve yedeklerinin tedariki neredeyse imkânsız olan kathod lambalarının bakım maliyeti çok yüksek olması sebebi ile, pek seyrek gösterişi yapılmaktadır. Daha bazı çeşitli Z modelleri faaliyet halinde iken çeşitli müzelerde teşhir edilmektedirler.
Zuse Z13
Benim tanıdığım bir de Kayzer Soze var. O geldi aklıma.