Bir ambulans size yaklaşırken sireni tizleşir; yanınızdan geçip uzaklaşırken birden pesleşir. Sanki sürücü, tam önünüzden geçerken gizli bir düğmeye basmıştır. Oysa sirenin ürettiği ses aynı kalabilir. Değişen şey, dalgaların kulağınıza ulaşma ritmidir. İşte Doppler etkisi: Hareketin, gözlenen frekansı değiştirmesi. Üstelik bu küçük işitsel numara, yıldızların hareketinden damarlarınızdaki kan akışına kadar pek çok şeyi ölçmemizi sağlar.
Önce dalganın ritmini anlayalım
Frekans, bir saniyede kaç titreşim gerçekleştiğini belirtir ve hertz birimiyle ölçülür. Sesin frekansı yükseldikçe duyduğumuz ses tizleşir; düştükçe pesleşir. Dalga boyu ise ardışık iki dalga tepesi arasındaki uzaklıktır. Belirli bir ortamda dalganın yayılma hızı sabitse, frekans ile dalga boyu ters orantılıdır: Dalgalar sıkıştığında frekans yükselir, araları açıldığında düşer.