İnsan, evrenin ortasına dikilip “Gerçek budur” demeyi seven tuhaf bir canlıdır. Oysa bunu söylerken kullandığı göz, elektromanyetik tayfın yalnızca küçücük bir bölümünü görür; kulağı da titreşimlerin son derece dar bir aralığını işitir. Kızılötesi ışınım gözümüz için karanlıktır, ultrason sessizliktir, manyetik alan ise çoğumuz açısından yok gibidir. Başka bir deyişle biyolojik donanımımız, gerçekliğin tamamını sunan panoramik bir pencere değil; hayatta kalmaya yarayan, çözünürlüğü sınırlı bir kullanıcı arayüzüdür. Buna rağmen gördüğümüz incecik dilimi bütün varlığın kendisi sanmak, türümüze özgü görkemli bir özgüvendir.
Duyular hakikati değil, işe yarayanı seçer
Evrim, organizmaları metafizik profesörleri olsunlar diye biçimlendirmedi. Bir meyvenin olgunluğunu, yaklaşan yırtıcıyı, uçurumun kenarını veya eş adayının sinyallerini fark etmek çoğu zaman yeterliydi. Görme, işitme, dokunma, tat ve koku; dünyayı tarafsızca kaydeden laboratuvar cihazları değil, yaşam için önemli farkları ayıklayan biyolojik sensörlerdir. Arıların morötesini görmesi, yarasaların yankıyla yön bulması ve bazı kuşların Dünya’nın manyetik alanını sezmesi aynı çevrenin farklı canlılar için bambaşka biçimlerde kurulduğunu gösterir. Biyolog Jakob von Uexküll’ün “umwelt” kavramıyla anlattığı gibi, her canlı kendi algısal dünyasının içinde yaşar.