Ezberci Yapay Zekâ: Her Soruyu Kopyadan Çözmeye Çalışan Makine

Ezberci Yapay Zekâ: Her Soruyu Kopyadan Çözmeye Çalışan Makine

Yapay zekâ bazen dâhi bir matematikçi gibi görünür; bazen de sınavdan önce defterin kenarındaki örnekleri ezberleyip gerçek soruda donakalan panik bir öğrenciye dönüşür. İşte bu ikinci hâlin teknik adı overfitting, yani aşırı öğrenme ya da daha dürüst bir ifadeyle: öğrenmiş gibi yapma sendromudur. Model, eğitim sırasında gördüğü örnekleri o kadar ciddiye alır ki, onların ardındaki genel kuralı yakalamak yerine detaylara, istisnalara, gürültülere ve hatta kazara oluşmuş tesadüflere âşık olur.

Bir makine öğrenmesi modeli düşünelim. Ona binlerce kedi fotoğrafı gösteriyoruz. Modelin görevi kediyi tanımak. Sağlıklı bir model kulak şekli, göz yerleşimi, bıyık, beden oranı gibi genellenebilir özellikleri kavrar. Aşırı öğrenen model ise daha tuhaf bir yola sapar: Eğitim setindeki kedilerin çoğu kırmızı koltukta oturuyorsa, kırmızı koltuğu kedi olmanın gizli alameti sanabilir. Artık karşısına beyaz fonda bir kedi geldiğinde tereddüt eder; kırmızı koltukta duran bir tost makinesine ise şüpheyle miyavlayabilir.

Toplum denen sihirli katmanlar

Toplum öylesine katman katman iç içe sarmallardan oluşuyor ki, bu hep birlikte paylaşıp durduğumuz özlü sözler, öneriler (her zaman dediğimiz gibi) hoş bi spor faaliyeti yapmak gibi kalıyor. Meğer ki her insan kendine has biricik ve tekrarlanamaz gelişimindedir, o halde sadece o kişi için üretilmiş bir özlü söz gerekir hem de sadece o kişinin o anına has olmalıdır. Bir kişi andan ana değişen binlerce kişiyken bizim topluma çare olacak ortak ilaç bulmamız, genelleştirme illetimizi azdırmaktan başka bi işe yarar mı?

Şüphesiz bu paylaşımları yapanlarda hafif bi melisa etkisi oluşturuyordur. E bu da az mı sibel? Toplum denen sihirli katmanların işine el uzatma sen, o gerilerde mutfakta pişip pişip önümüze geliyor.

İnanç, ikna, plasebo

Plasebo için, kısaca hastaya ilâç diye verilen tesirsiz madde, sahte ilaç diyebiliriz. Şu adreste örnekleriyle daha geniş bilgi var, az sonra sunacağım fikir dizgesi için önce bunu okumak açıklayıcı olabilir:

https://blog.sonsuz.us/?p=205

Plasebo etkisinin geçerli olabilmesi için çok önemli ilksel bir şart var; kişi öncelikle “asıl”a inanmış olmalıdır! Açıktır ki bir şeyin sahtesi var ise onun bir de aslı vardır.

Peki insanları bir şeyin ASIL olduğuna inandırmak kolay mıdır?
Kolay olmadığını biliyoruz.  Sebep ise insanın 0-6 yaş arasında edinmiş olduğu, dünyayı algılamasına sebep olan, kendi ve ötekiliği oluşturan temel bilgilerin sonradan yıkılamaz güçte oluşudur. Dünyanın genelinde kültürlere göre farklılık gösterse de ezici çoğunluğun tabi olduğu bilgiler büyük oranda örtüşür ve böylece aynı devirdeki dünya insanları ortak bir rüyayı görebilme ehliyetini edinir. Bu bir yandan büyük bir başarı olmakla birlikte diğer yandan, başka bir rüyaya ya da gerçekliğe geçmenin önünü kesin biçimde kapatan bir engeldir de. Yani ilaç aynı zamanda zehirdir!