Gözetlenmeye Alışınca Neyi Kaybediyoruz: Özgünlüğün Sessiz İntiharı

Gözetlenmeye Alışınca Neyi Kaybediyoruz: Özgünlüğün Sessiz İntiharı

Bir zamanlar insanın en tehlikeli düşünceleri günlüğünün arasında, yarım kalmış mektuplarında ya da gece arkadaşına fısıldadığı cümlelerde yaşardı. Şimdi ise düşünce, daha doğmadan paylaşılabilir bir biçime sokuluyor: fotoğrafı çekilecek, beğenilecek, ölçülecek, sıralanacak ve belki de unutulacak. Dijital sınırların en büyük başarısı insanı zincirlemek değildir; zinciri görünmez kılıp onu bir aksesuar gibi sevdirmesidir.

Gözetim denince akla hâlâ karanlık odalar, duvarlara gizlenmiş kameralar ve devlet arşivleri geliyor. Oysa çağdaş gözetim daha nazik, daha parlak ve çok daha davetkâr. Bize ücretsiz uygulamalar, kişiselleştirilmiş öneriler, anında teslimat ve kaybolmayan anılar sunuyor. Karşılığında ise nerede olduğumuzu, neye baktığımızı, neyi arzuladığımızı, hangi saatte kırıldığımızı ve hangi şarkıyı dinlerken eski sevgilimizi düşündüğümüzü istiyor. Bedava hizmetin faturası çoğu zaman verilerimiz değil, davranışlarımızdır.

Piksellerin Laneti: Dijital Sanat Aurasını Kaybetti mi, Yoksa Yeni Bir Ruh mu Buldu?

Walter Benjamin, sanat eserinin teknik olarak yeniden üretilebilir hale geldiği çağda “aura”sını kaybettiğini söylediğinde henüz Instagram yoktu, yapay zekâ görsel üretmiyordu, müzayede salonlarında JPEG dosyalarına milyonlar ödenmiyordu. Yine de Benjamin’in sezgisi şaşırtıcı biçimde bugünün ekranlarına kadar uzanır: Bir eseri özel kılan şey nedir? Tuvalin çatlağı mı, ressamın eli mi, sergilendiği mekân mı, yoksa bizim ona bakarken içimizde duyduğumuz o tuhaf sessizlik mi?

Aura, basitçe “eşsizlik” değildir. Biricikliğin etrafında oluşan mesafe, tarih, ritüel ve varlık duygusudur. Mona Lisa’nın internetteki görseline bakmakla Louvre’da kalabalığın içinde, camın arkasındaki o küçücük tabloya yaklaşmak aynı deneyim değildir. Dijital kopya bize görüntüyü verir; ama yolculuğu, bekleyişi, mekânı, eserin “orada oluşunu” vermez. Benjamin’in derdi de tam burada başlar: Kopya çoğaldıkça eser halka yaklaşır, demokratikleşir; fakat aynı anda kutsal halesini yitirir.

İyileşmeler “ilişki” temeline dayanır

Tüm iyileşmeler “ilişki” temeline dayanır. Yani dalga fonksiyonumuzu daha sık ve belki daha bilinçli kullanalım.
İnsanlar olarak tıpkı atom altı varlıklar gibi iki öğenin birleşiminden oluşuyoruz: Dalga ve parçacık, ya da bireysellik ve ilişki. İyileşme ve daha da geniş ifadesi ile dönüşen bilinç zinciri bu iki yönümüzün dengeli ve bilinçli kullanımını gerektiriyor.
Dana Zohar şöyle diyor:” Ben, kendi alt-benliklerimle (geçmişim ve geleceğim) olan ilişkilerimden, başkalarıyla olan ilişkilerimden ve en geniş anlamda tüm dünyayla olan ilişkilerimden oluşurum.
Ben, ben-im, kendime özgüyüm. Çünkü ben tamamıyla ilişkilerimin özgün bir deseniyim ve kendimi bu ilişkilerden ayıramam.
Laniakea tüm internet kitapçılarında ve D&r’larda satışa sunuldu.

Toplum denen sihirli katmanlar

Toplum öylesine katman katman iç içe sarmallardan oluşuyor ki, bu hep birlikte paylaşıp durduğumuz özlü sözler, öneriler (her zaman dediğimiz gibi) hoş bi spor faaliyeti yapmak gibi kalıyor. Meğer ki her insan kendine has biricik ve tekrarlanamaz gelişimindedir, o halde sadece o kişi için üretilmiş bir özlü söz gerekir hem de sadece o kişinin o anına has olmalıdır. Bir kişi andan ana değişen binlerce kişiyken bizim topluma çare olacak ortak ilaç bulmamız, genelleştirme illetimizi azdırmaktan başka bi işe yarar mı?

Şüphesiz bu paylaşımları yapanlarda hafif bi melisa etkisi oluşturuyordur. E bu da az mı sibel? Toplum denen sihirli katmanların işine el uzatma sen, o gerilerde mutfakta pişip pişip önümüze geliyor.

Sevmek, özgünlük ve Çağımız

Sevmekten sevmeye öyle bi anlam aralığı var ki; bin Big Bang geçer. sa

**

Özgürlük, her bir ayrı görünenin özgünlüğüne iman etmek ve onların aslında bir olduğunu unutmadan unutabilmektir.

**

Bir ilişki, farklı şehirlere gittiğiniz halde aynı otobüste olduğunuzu fark etmekle biter. Birinden biri diğerine hayırlı yolculuklar dileyerek otobüsten iner. sa
(Bir okurumun sorusu üzerine: “Sizce bir Birliktelik veya evlilik ne zaman bitmiştir?”)

Tabi her zaman başka seçenekler vardır.

**

Bizler yaşamımızın öznelliği ve özelliği ölçüsünde, çağımızın yalnızca kurbanları değil, aynı zamanda etkenleriyiz de. Çağımız biz demektir. Jung