Bulutların Altında Kimin Toprağındayız? Verinin Yeni Coğrafyası

Bir fotoğrafı “buluta” yüklediğimizde, onun gökyüzünde süzüldüğünü düşünmeyiz elbette; fakat zihnimizde neredeyse tam olarak böyle davranırız. Dosya artık masamızda, çekmecemizde ya da bilgisayarımızın belirli bir köşesinde değildir. Her yerdedir ve hiçbir yerdedir. Oysa gerçekte fotoğrafımız, muhtemelen hiç görmediğimiz bir şehirdeki devasa bir veri merkezinde, sürekli soğutulan metal bir rafta saklanır. Dijital kültürün en başarılı numarası budur: Son derece fiziksel bir altyapıyı, mekânsızlık hissi yaratarak görünmez kılmak.

Bulutun Zemini Betondur

İnternetin dili hafiflik imgeleriyle doludur: bulut, akış, kablosuz bağlantı, sanal ortam… Bu sözcükler verinin maddeden kurtulduğu izlenimini verir. Ancak her mesaj kablolardan geçer, her video elektrik tüketir, her çevrim içi toplantı bir sunucuya uğrar. Denizlerin dibindeki fiber optik hatlar, kıyılardaki bağlantı istasyonları, enerji santralleri ve sunucu çiftlikleri dijital dünyanın gerçek coğrafyasını oluşturur. Dolayısıyla veri fiziksel mekândan bağımsızlaşmamıştır; yalnızca kullanıcının gündelik algısındaki adresini kaybetmiştir.

Şehir Aynı, Harita Farklı: Zihnimiz Mekânları Neden Baştan Yazar?

Bir arkadaşınızla aynı sokaktan yürür, aynı kafede oturur, aynı meydandan geçersiniz. Bir hafta sonra ona yolu tarif etmesini istediğinizde iki ayrı şehir dinliyor gibi olabilirsiniz. Siz kırmızı tabelalı fırını, dar geçidi ve köşedeki kediyi anlatırsınız; o ise otobüs durağını, ışıkları ve “sağa dönünce açılan ferahlığı” hatırlar. Fiziksel mekân tektir ama zihinsel mekânlar çoğuldur. Çünkü insan, dünyayı bir kamera gibi kaydetmez; ihtiyaçları, duyguları, alışkanlıkları ve beklentileriyle yeniden kurar.

Harita, arazinin kendisi değildir

Zihinsel harita, çevremizdeki yerlerin, yolların, sınırların ve ilişkilerin içsel bir modelidir. Evden işe giderken çoğumuz bütün kenti düşünmeyiz. Dönüm noktalarıyla çalışırız: “Büyük ağacı geç, eczaneden sonra sola dön, köprüden sonra trafik artar.” Bu model, teknik bir şehir planından daha eksik olabilir; fakat çoğu zaman daha işe yarardır. Zihin, her ayrıntıyı saklamak yerine davranış için gerekli olanı seçer. Bir başka deyişle, hafızamız coğrafyanın arşivi değil, hayatta kalmanın editörüdür.