Yanlış Bilgiyi Silmek Neden Yeni Bir Şey Öğrenmekten Daha Zordur?

Yanlış Bilgiyi Silmek Neden Yeni Bir Şey Öğrenmekten Daha Zordur?

Bir çocuğa Dünya’nın Güneş’in çevresinde döndüğünü ilk kez anlatmak görece kolaydır. Ama yıllarca Güneş’in Dünya’nın etrafında dolaştığını düşünmüş birine bunu öğretmek, yalnızca yeni bir cümle vermek değildir; zihnin içindeki küçük bir evreni yeniden düzenlemektir. Çünkü yanlış öğrenilmiş bilgi, boş bir defterdeki eksik satır değildir. O, diğer inançlarla, gündelik deneyimlerle, duygularla ve alışkanlıklarla bağ kurmuş yaşayan bir ağdır.

Eğitimde buna kavramsal değişim denir: Öğrencinin yalnızca bir cevabı değiştirmesi değil, o cevabı doğuran düşünme çerçevesini dönüştürmesi. “Mevsimler Dünya’nın Güneş’e yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluşur” diyen bir öğrenci, basitçe bilgisiz değildir. Gözlemlerinden makul görünen bir açıklama üretmiştir: Yazın sıcaksa, Güneş daha yakın olmalıdır. Sorun şudur ki bu açıklama sezgisel olarak tatmin edicidir. Doğru bilgi, ancak bu sezgisel modelin sınırlarını görünür kıldığında yer açabilir.

Zihindeki Çürük Temel: Öğrenme Neden Bazen Kendi Ağırlığıyla Yıkılır?

Bir binayı düşünün: dışarıdan görkemli, camları parlak, çatısı iddialı. İçeride merdivenler, odalar, tabelalar, hatta akıllı ışıklandırma var. Fakat temel yanlış zemine atılmışsa, bütün bu ihtişam aslında gecikmiş bir çöküş törenidir. Eğitimde kavram yanılgısı da tam olarak budur: Öğrenci bilmediği için değil, yanlış bildiği için zorlanır. Boş bir zihinle değil, içine çoktan kötü çizilmiş bir haritayla sınıfa gelir.

Kavram yanılgıları tehlikelidir çünkü çoğu zaman kendini cehalet gibi göstermez; aksine özgüvenli bir bilgi kılığına girer. Öğrenci, kuvvetin hareketi sürdürdüğünü sanır; kesirlerde pay büyüyünce sayının mutlaka büyüyeceğini düşünür; tarihsel olayları tek bir kahramanın kararıyla açıklamaya kalkar; dilbilgisinde ezberlediği kuralı her cümleye zorla giydirir. Öğretmen yeni bilgiyi anlatır, öğrenci başını sallar, defterine yazar, sınavda da belki doğru cevabı verir. Ama zihnin bodrum katında eski teori hâlâ sigarasını tüttürmektedir.