Spotify Ruhumuzu, Yemek Uygulamaları Damağımızı mı Yönetiyor?

Bir zamanlar zevk dediğimiz şey, biraz tesadüf, biraz merak, biraz da hata yapma cesaretiydi. Yanlış plağı alırdık, kötü bir filmi yarıda bırakmazdık, menüde adını telaffuz edemediğimiz yemeği söylerdik. Bazen pişman olurduk; bazen de hayatımıza yeni bir kapı açılırdı. Şimdi ise kapının önünde nazik, parlak, çok bilen bir görevli bekliyor: algoritma. Bize diyor ki: Bunu da seveceksin. Şunu yiyebilirsin. Bu şarkı tam senlik. Ve biz, şaşırtıcı bir hızla, kendi zevkimizin misafiri haline geliyoruz.

Algoritmik küratörlük, ilk bakışta medeniyetin küçük bir mucizesi gibi görünür. Sonsuz içerik okyanusunda boğulmamızı engeller. Her hafta yeni müzikler önerir, bize yakın restoranları sıralar, izleme listemizi düzenler. Sorun şu ki, bu sistemler bizi tanıdıkça özgürleştirmez; çoğu zaman inceltir, törpüler, tahmin edilebilir kılar. Zevkimizi genişletmek yerine, onu veriye dönüştürür. Veri ise ruhun değil, tekrarın dilidir.

Beğeniler Cumhuriyeti: Algoritmalar Bizi Yeni Dijital Aşiretlere mi Bölüyor?

Bir zamanlar insanın hangi kabileye ait olduğunu dili, toprağı, tanrısı ve bayrağı belirlerdi. Bugün ise bunu daha sessiz, daha hızlı ve daha cilalı bir mekanizma yapıyor: beğeni butonu. Parmağınızla yaptığınız küçücük bir hareket, yalnızca bir içeriği onaylamak değildir; dijital evrende hangi ateşin etrafında oturacağınızı, hangi düşmanlara kaş çatacağınızı, hangi şarkılara ağlayıp hangi fikirlere öfkeleneceğinizi de işaretler.

Algoritmik kabilecilik, modern insanın en eski dürtülerinden birini yeni bir kostümle sahneye çıkarıyor: ait olma ihtiyacı. İnsan zihni belirsizlikten hoşlanmaz. Karmaşık dünyayı basitleştirmek ister. Biz ve onlar ayrımı bu yüzden çekicidir. Eskiden bu ayrımı köy meydanı, kilise, kahvehane veya ulusal eğitim sistemi üretirdi. Şimdi ise akış ekranı üretiyor. Üstelik bunu bize emir vererek değil, bizi eğlendirerek yapıyor.