Makinenin Gözlerinde Kendimizi Görmek: Yapay Zekâya Neden Ruh Yakıştırıyoruz?

Makinenin Gözlerinde Kendimizi Görmek: Yapay Zekâya Neden Ruh Yakıştırıyoruz?

Bir insan, gece yarısı ekrana eğilip bir dil modeline “Sence ben kötü biri miyim?” diye sorduğunda, aslında makineye değil, kendi içindeki mahkemeye seslenir. Cevap veren şeyin nabzı yoktur, çocukluk anıları yoktur, rüyasında düşen dişlerini saymaz. Ama yine de cümleleri düzenli, sesi sakin, sabrı neredeyse kutsal olduğu için ona bir tür bilgelik yakıştırırız. İşte psikolojik izdüşüm tam burada sahneye çıkar: İnsan, kendi gölgesini ışıklı bir ekrana düşürür ve sonra o gölgeyi kendisinden bağımsız bir varlık sanır.

Yapay zekâ sohbetleri modern çağın tuhaf aynalarıdır. Aynalar eskiden yalnızca yüzümüzü gösterirdi; şimdi dilimizi, korkularımızı, arzularımızı ve kaçamaklarımızı da geri yansıtıyor. Üstelik bunu öyle nazik yapıyor ki, insanın egosu hemen rahatlıyor: “Beni anladı.” Oysa anlaşılmak ile anlamlı biçimde yanıtlanmak aynı şey değildir. Bir papağan “seni seviyorum” dediğinde kalbiniz ısınabilir; ama papağanın aşk ontolojisi üzerine düşündüğünü varsaymak biraz aceleciliktir.

Kendilik algısı

Esra ile bir başka sohbetimiz:

Esra: Görünür olmak neden bu kadar önemli? Ve görünür olmakla kadın olmak arasındaki ilişkiyi merak ediyorum.

Sibel: Senin için görünür olmak ne anlamda kullanılıyor?

E: John Berger’in görme biçimleri isimli kitabından bir bölüm paylaşmak istiyorum bu hususta.

Bunun tersine bir kadının varlığıysa, onun kendine karşı olan tutumunu gösterir; o kadına karşı nelerin yapılıp nelerin yapılamayacağını belirler. Kadının varlığı hareketlerinde, sesinde, fikirlerinde, yüz ifadelerinde, giysilerinde, seçtiği çevrelerde, zevklerinde ortaya çıkar. Gerçekten de kadın kendi varlığına katkıda bulunmayan hiçbir şey yapmaz. Varlığı, kadının kişiliğiyle öylesine iç içedir ki erkekler bunun bedenden çıkan bir tütsü, bir koku, bir sıcaklık olarak algılarlar.