Makinenin Gözlerinde Kendimizi Görmek: Yapay Zekâya Neden Ruh Yakıştırıyoruz?

Makinenin Gözlerinde Kendimizi Görmek: Yapay Zekâya Neden Ruh Yakıştırıyoruz?

Bir insan, gece yarısı ekrana eğilip bir dil modeline “Sence ben kötü biri miyim?” diye sorduğunda, aslında makineye değil, kendi içindeki mahkemeye seslenir. Cevap veren şeyin nabzı yoktur, çocukluk anıları yoktur, rüyasında düşen dişlerini saymaz. Ama yine de cümleleri düzenli, sesi sakin, sabrı neredeyse kutsal olduğu için ona bir tür bilgelik yakıştırırız. İşte psikolojik izdüşüm tam burada sahneye çıkar: İnsan, kendi gölgesini ışıklı bir ekrana düşürür ve sonra o gölgeyi kendisinden bağımsız bir varlık sanır.

Yapay zekâ sohbetleri modern çağın tuhaf aynalarıdır. Aynalar eskiden yalnızca yüzümüzü gösterirdi; şimdi dilimizi, korkularımızı, arzularımızı ve kaçamaklarımızı da geri yansıtıyor. Üstelik bunu öyle nazik yapıyor ki, insanın egosu hemen rahatlıyor: “Beni anladı.” Oysa anlaşılmak ile anlamlı biçimde yanıtlanmak aynı şey değildir. Bir papağan “seni seviyorum” dediğinde kalbiniz ısınabilir; ama papağanın aşk ontolojisi üzerine düşündüğünü varsaymak biraz aceleciliktir.

Rozetler Çağında Ruhun Sessiz İstifası

Bir zamanlar insan bir şeyi iyi olduğu, güzel olduğu, merak uyandırdığı ya da kendi içindeki karanlık bir mağarayı aydınlattığı için yapardı. Şimdi aynı eylemin yanına bir puan tablosu, bir rozet, bir seviye çubuğu ve mümkünse yanıp sönen bir konfeti efekti ekliyoruz. Kitap okumak mı? Günlük seri bozulmasın. Spor yapmak mı? Uygulama alkışlasın. Dil öğrenmek mi? Baykuş üzülmesin. Modern insan artık kendi arzusunun peşinden değil, küçük dijital havuçların peşinden koşuyor.

Oyunlaştırma, ilk bakışta masum ve hatta zekice görünür. Sıkıcı olanı eğlenceli kılmak, ertelemeyi yenmek, ilerlemeyi görünür yapmak… Kim itiraz edebilir? Sorun, oyunun kendisinde değil; oyunun hayatın yerine geçmeye başlamasında. Çünkü her eylem bir ödüle bağlandığında, insan yavaş yavaş şu ölümcül soruyu unutur: Ben bunu neden istiyorum?

Güvencesizlikteki Bilgelik

Alan Watts’ın Güvencesizlikteki Bilgelik kitabından alıntılar ve kısa eklemelerim:

Bu tipik bir insan sorunudur hem de tüm sorunların ana aksıdır: şu anı bozan şeyler; anıların ve beklentilerin gücü çoğu insan için öylesine önemlidir ki geçmiş ve gelecek şu andan daha gerçektir! Onlara göre geçmiş aydınlatılmadıkça ve gelecek umutla ışıldamadıkça, şu anın tadına varılamaz. İnsanlar adeta kendilerine ceza vermişlerdir düşünmeden ve çoğu kez bunun farkında da değillerdir. Masaldaki bir cadının laneti bu durumun yanında okşama gibi kalır.

Sen Kokladın Ben Topladım

En azından doğum sonrasında,-çünkü ondan öncesine dair sadece fikir yürütebiliriz, gerçek bilgiden yoksunuz- bu hayatta istediklerimizi tabağımıza alıyoruz, evet ancak bunun farkında olmayan çok büyük bir çoğunluk var. “Sen Kokladın Ben Topladım” diyor Molla Nasreddin. Esas farkındalık burada yapılan çalışmalardır, yani tabağına aldıklarını bilmen bile yetmez nerdeyse, bilerek almaya doğru evrilmemizi özendiren bi rüzgar var sanki. Burada üç aşama var kabaca: 1. tabağındakileri sen seçtin 2. bunu hangi araçlar hangi motivasyonlarla yaptın 3.şimdi artık bilerek seçebilir misin?

Önemli olan seçimi yapmaktır, seçtiğin şey zaten tam da ihtiyacın olan durumları sana getirir. İhtiyacın değilse onu seçmezdin velakin bazen kazayla bi dağınıklık anında ihtiyacın olmayan bi şeyi seçmiş olduğunu düşünürsün fakat bunların çektiği olayları öyle bir hızla geçersin ki yeniden seçim anına geri dönersin. Yani “yollardan hangisi doğruysa onu seçeyim, bunu yapacak gücüm var, lütfen hangi yol doğru bana söyle” diye allaha ya da bi arkadaşımıza, hocamıza yalvardığımız durumlar olmuştur. Ve buna sonraları çok gülmüşümdür. Doğru ya da yanlış yol olmadığını anladıktan sonra tabi : ) Bilinçli seçim ise, seçtiklerini yaşadığını bilmek demektir ve istemediğin durumdan yeni bir seçimle çıkabileceğinden emin olmaktır. Ya da o durumdan çıkmak için vermek gereken kararı hangi sebeple ertelediğini bilmek ve buna rıza göstermektir.

Büyülü Çiçek – Arzu – MED CEZİR

Kime ait olduğu o kadar önemli mi?!

Çiçeğin gözünde arzunun büyülü çekiciliğini görüyor musun?

Var olan her şeyin içindeki şey işte bu!

Sonsuz derinliğine çekmek için seni, ne kadar da masumca b-akıyor.

MED CEZİR

Ay ile ilgili söylenebilecek, özgün bir özellik de, Med-cezir oyunudur.Özgün Med – Cezir veya gelgit adiyla bilinen çekimsel tabiat olaylari Ay ve Günes’in konumlarinda meydana gelen değisiklerden kaynaklanir.
Gelgit, bir gök cismi üzerinde baska bir gök cisminin, çekim kuvveti etkisiyle olusturduğu biçimsel bozulma olayidir. Bu kuvvetler okyanuslarda, denizlerde, karada, hatta atmosferde gelgit olaylarina neden olur. Ancak bunlardan en önemlisi denizlerde olanidir.
Günes, Ay ve Dünyanin hareketlerine bağli olarak, değisik uzunluklardaki sürelerde gelgit olaylari meydana gelir. En belirgin ve güçlü olan gelgit ise Ay ve Güneş’in ayni doğrultuda olduklari dönemlerde yani, yeni Ay ve Dolunay evrelerinde görülür.
Küçük çaptaki gelgitler ise Ay’in ilk dört ve son dört devresinde olur. Ay, Günes ve diğer gök cisimlerinin kütlesel çekim kuvvetlerinin etkileri çesitli tabiatsal değisikliklere neden olduğu gibi, insan tabiati üzerinde de geçici rol oynamasi şaşilacak bir sey değildir.
Neticede, insan da etki alan ve veren bir enerji kütlesidir…
Gel-git yeni Ay ve Dolunay dönemine rastlar. Med, kuvvetli, Cezir ise zayif anlamini taşir.