Beyin Cevabı Beklemez: Haftalar Sonra Açıklanan Sınav Neyi Ölçüyor?

Bir öğrenci sınavdan çıkar. Aklında hâlâ zorlandığı soru, iki seçenek arasında kalışı ve son anda değiştirdiği cevap vardır. Beyin o anda olağanüstü kıymetli bir pencere açmıştır: Tahmin ile gerçek arasındaki farkı öğrenmeye hazırdır. Fakat sonuç üç hafta sonra açıklanır. Öğrenci notuna bakar, kısa bir sevinç ya da hayal kırıklığı yaşar ve sekmeyi kapatır. Çünkü artık yalnızca cevap değil, soruyu çözerken kurduğu zihinsel yol da sisin içinde kaybolmuştur.

Öğrenme, bilgi depolamaktan ibaret değildir; davranışlarla sonuçlar arasında bağ kurma sanatıdır. Sinir sistemi bir seçim yaptığında, ardından gelen sonucu kullanarak o seçimin değerini günceller. Beklenen sonuç ile gerçekleşen sonuç arasındaki fark, nörobilimde kabaca “ödül tahmin hatası” fikriyle açıklanır. Dopamin sistemi de bu farkın işaretlenmesinde rol oynar. Doğru tahmin pekişebilir, yanlış tahmin düzeltilebilir. Ancak bunun verimli olabilmesi için geri bildirimin, öğrencinin hangi düşünceyi neden ürettiğinin izleri henüz canlıyken gelmesi gerekir.

Kendilik algısı

Esra ile bir başka sohbetimiz:

Esra: Görünür olmak neden bu kadar önemli? Ve görünür olmakla kadın olmak arasındaki ilişkiyi merak ediyorum.

Sibel: Senin için görünür olmak ne anlamda kullanılıyor?

E: John Berger’in görme biçimleri isimli kitabından bir bölüm paylaşmak istiyorum bu hususta.

Bunun tersine bir kadının varlığıysa, onun kendine karşı olan tutumunu gösterir; o kadına karşı nelerin yapılıp nelerin yapılamayacağını belirler. Kadının varlığı hareketlerinde, sesinde, fikirlerinde, yüz ifadelerinde, giysilerinde, seçtiği çevrelerde, zevklerinde ortaya çıkar. Gerçekten de kadın kendi varlığına katkıda bulunmayan hiçbir şey yapmaz. Varlığı, kadının kişiliğiyle öylesine iç içedir ki erkekler bunun bedenden çıkan bir tütsü, bir koku, bir sıcaklık olarak algılarlar.

Geribildirim (Feedback) Nedir?

“Geribildirim aldığımız için basketbol oynamayı öğreniriz, doğru ve kesin olup olmadığı konusunda geribildirime sahip olduğumuz için konuşmayı öğreniriz. Neticede geribildirim mekanizmasına sahip herhangi bir sistem, herhangi bir grup hücre ve ağ, tıpkı nöronların öğrendiği şekilde öğrenirler. Buna “geribildirim hafıza” veya “sistematik hafıza” denmektedir.”
Geribildirim nedir?
Geri besleme (feedback) bir sürecin basamaklarındaki bir değişimin önceki bir basamağa etki etmesi ve neden-sonuç ilişkisi içerisinde bir döngü oluşturması olayına denir. Burada süreç sıcaklık ayarlı bir soba gibi fiziksel olabileceği gibi kan şekeri döngüsü gibi biyolojik hatta paradokslarda olduğu gibi tamamen soyut olabilir.
Görülüyor ki geribildirim biyorobotların (yani bizler ve tüm varlıklar) olmazsa olmaz prensibi.
Peki geribildirimleri hayatınızın hangi alanlarında, nerelerde sıklıkla fark edersiniz?