Kuantum silgisi deneyi, fiziğin masasına bırakılmış küçük bir el bombası gibidir: sessiz görünür, ama pimi çekildiğinde zaman, gerçeklik ve nedensellik hakkındaki bütün konforlu fikirlerimizi havaya uçurur. Deneyin popüler yorumu şudur: Gelecekte yapılan bir ölçüm, geçmişteki bir parçacığın dalga mı yoksa parçacık mı davrandığını belirler. Kulağa bilimden çok büyü gibi gelir. Fakat mesele büyü değil; daha rahatsız edici bir şeydir: Gerçekliğin, bizim sandığımız kadar düz çizgili olmayabileceği.
Çift yarık, eski bir baş ağrısı
Hikâye çift yarık deneyiyle başlar. Bir fotonu iki yarığa doğru gönderirsiniz. Eğer hangi yarıktan geçtiğini bilmiyorsanız, ekranda girişim deseni oluşur; yani foton sanki dalga gibi iki yoldan birden geçmişçesine davranır. Ama hangi yarıktan geçtiğini ölçerseniz, girişim kaybolur; foton parçacık gibi tek bir yoldan geçmiş görünür. Buradaki ilk tokat şudur: Ölçüm, yalnızca olanı kaydetmez; deneyin hangi tür gerçeklik üreteceğini belirleyen düzenin parçası olur.
