Etiket: insanlık

Evren Birbirini Duyar mı? Dolanıklık, Empati ve Görünmez Bağlarımız

Evren Birbirini Duyar mı? Dolanıklık, Empati ve Görünmez Bağlarımız

1 Kasım 2026

10:47

Bir yorum yaz on Evren Birbirini Duyar mı? Dolanıklık, Empati ve Görünmez Bağlarımız

Felsefe

, , , , , ,

Bir parçacık düşünün: Burada, laboratuvarın serin sessizliğinde ölçülüyor. Eşi ise ışık yılı uzaklıkta, kozmik karanlığın içinde salınıyor. Birinin durumu belirlendiğinde ötekinin de durumu sanki anında anlam kazanıyor. Kuantum dolanıklık budur: Evrenin bize attığı en tuhaf, en şiirsel ve en sinir bozucu göz kırpmalardan biri. Einstein buna “uzaktan hayaletimsi etki” demişti. Hayaletimsi, çünkü gündelik aklımız mesafeyi kutsar; uzak olanın ayrı, ayrı olanın ilgisiz olduğunu sanırız.

Fakat dikkat: Kuantum dolanıklık, parçacıkların birbirine WhatsApp mesajı göndermesi değildir. Işık hızını aşan bir haberleşme yoktur. Bilim burada kesin konuşur: Dolanıklık korelasyon üretir, klasik anlamda sinyal taşımaz. Yani “parçacıklar birbirini hissediyor” ifadesi fiziksel olmaktan çok metaforiktir. Ama bazı metaforlar vardır ki, hakikati çarpıtmaz; onu başka bir açıdan aydınlatır. İşte evrensel empati fikri de burada sahneye çıkar.

Turing Gezegeni: Dünya Bir Bilgisayara Dönüşürse İnsan Ne Olur?

11 Eylül 2026

22:43

Bir yorum yaz on Turing Gezegeni: Dünya Bir Bilgisayara Dönüşürse İnsan Ne Olur?

Bilişim

, , , , , ,

Bir sabah uyandığınızı düşünün: kahve makineniz yalnızca kahve yapmıyor, uykunuzun kalitesini, takviminizdeki toplantıları, şehirdeki trafik yoğunluğunu ve ruh halinizi tahmin eden bilekliğinizin verilerini okuyarak size uygun kafein dozunu hesaplıyor. Bu sırada buzdolabınız mahalledeki enerji şebekesiyle konuşuyor, arabanız yol kenarındaki sensörlerle pazarlık ediyor, telefonunuz ise sizin yerinize hangi haberlere sinirleneceğinizi seçiyor. Tebrikler, Turing Gezegeni’ne hoş geldiniz: her nesnenin, kurumun ve bedenin birbirine bağlı olduğu, dünyanın dev bir bilgisayar gibi çalıştığı hiper-bağlantılı gelecek.

Bu fikir bilimkurgu gibi duruyor ama aslında parçaları çoktan masamızda. Bulut bilişim, nesnelerin interneti, yapay zekâ, uydu ağları, giyilebilir cihazlar, akıllı şehirler ve blokzincir sistemleri aynı büyük organizmanın sinir uçları gibi davranıyor. Bugünün interneti çoğunlukla insanların bilgi alışverişi yaptığı bir ağken, Turing Gezegeni’nde makineler makinelerle, algoritmalar algoritmalarla, altyapılar altyapılarla konuşur. İnsan, ağın merkezinden çıkar; ağın içinde dolaşan karmaşık bir veri kaynağına ve karar düğümüne dönüşür.

Hedef Yanılgısı-16

19 Eylül 2011

13:59

Hedef Yanılgısı-16 için 8 yorum

Felsefe, Kitap Özetleri

, , , , , , ,

Alt-sistemlerle üst-sistemler arasında geçekleşen hedef gösterme ve gösterilen hedefe ulaşama çabalarının nasıl olduğunu bir örnekle gösterelim.

Matadorların yaptıkları boğa güreşlerinde, matadorun elinde kırmızı renkli bir flama bulunur ve boğa bu flamaya saldıracak şekilde şartlandırılır. Bu tipik bir yanlış hedefe saplanma olayıdır. Bir boğa bir mücadeleden ölmeden kurtulursa ve yarışmalara devam ettirilirse, hedef saptırılması olayını da fark eder ve karşısındaki matadora öldürücü boynuz darbeleri vurur. Bu nedenle boğa güreşlerinde aynı boğa arenaya tekrar çıkartılmaz.

Bu eylemlerde, bir boğanın şu veya bu şekilde davranması, tamamen kendisine gösterilen hedefin yanlışlığına bağlıdır. Boğanın hücreleri, bedene gösterilen hedefe ulaşmaya çalışırlar. Hedef hatalı olduğu için boğanın tüm çabaları boşuna gitmiş olur.  Toplumlarda da insanlara gösterilen hedef aynen bu şekilde bir etki yapar. Günümüz dünyasında insanlara gösterilen hedefler arasında “daha rahat yaşam koşulları oluşturmaya yönelik toplumsal birliktelik” oluşturmak diye bir hedef yoktur. “Bir toprak parçasını (vatanı)”, bir siyasi veya dini görüşü savunmak gibi hedefler yaygındır.