Rozetler, Puanlar ve Görünmez Kafes: Oyunlaştırma Bizi Evcilleştiriyor mu?

Rozetler, Puanlar ve Görünmez Kafes: Oyunlaştırma Bizi Evcilleştiriyor mu?

Bir sınıfta çocuklara yıldız veriliyor, bir şirkette çalışanlara liderlik tablosu açılıyor, bir uygulama her gün giriş yaptığınız için sizi konfetiyle karşılıyor. İlk bakışta masum: biraz eğlence, biraz motivasyon, biraz da sıkıcı işleri katlanılır kılma sanatı. Fakat soruyu tersinden sorduğumuzda hava değişir: İnsan kendi anlamını kuran bir varlık mı, yoksa doğru zamanda verilen küçük ödüllerle yönlendirilen parlak gözlü bir denek mi?

Skinner kutusu, davranışçılığın en meşhur sahnelerinden biridir. Bir hayvan belirli bir davranışı yaptığında ödül alır; zamanla davranış pekişir. Hele ödül düzensiz aralıklarla geliyorsa, sistem daha da güçlü çalışır. Kumar makinelerinin, sosyal medya bildirimlerinin ve bazı oyunlaştırılmış platformların büyüsü buradadır: Ne zaman ödül geleceğini bilmezsiniz, bu yüzden bir kez daha denersiniz. Bir kez daha tıklarsınız. Bir kez daha tamamlarsınız.

Hedef Yanılgısı-16

Alt-sistemlerle üst-sistemler arasında geçekleşen hedef gösterme ve gösterilen hedefe ulaşama çabalarının nasıl olduğunu bir örnekle gösterelim.

Matadorların yaptıkları boğa güreşlerinde, matadorun elinde kırmızı renkli bir flama bulunur ve boğa bu flamaya saldıracak şekilde şartlandırılır. Bu tipik bir yanlış hedefe saplanma olayıdır. Bir boğa bir mücadeleden ölmeden kurtulursa ve yarışmalara devam ettirilirse, hedef saptırılması olayını da fark eder ve karşısındaki matadora öldürücü boynuz darbeleri vurur. Bu nedenle boğa güreşlerinde aynı boğa arenaya tekrar çıkartılmaz.

Bu eylemlerde, bir boğanın şu veya bu şekilde davranması, tamamen kendisine gösterilen hedefin yanlışlığına bağlıdır. Boğanın hücreleri, bedene gösterilen hedefe ulaşmaya çalışırlar. Hedef hatalı olduğu için boğanın tüm çabaları boşuna gitmiş olur.  Toplumlarda da insanlara gösterilen hedef aynen bu şekilde bir etki yapar. Günümüz dünyasında insanlara gösterilen hedefler arasında “daha rahat yaşam koşulları oluşturmaya yönelik toplumsal birliktelik” oluşturmak diye bir hedef yoktur. “Bir toprak parçasını (vatanı)”, bir siyasi veya dini görüşü savunmak gibi hedefler yaygındır.

Ufak Tiran

-Eski bir özetimizi gözden geçiriyoruz-

Sabah uyandığımda aklımda DJ’nin çok önemli bulduğu bir kavram vardı. Fakat bir türlü ismi aklıma gelmiyordu. Bilmediğin bişeyi Gooogle’da da aratamıyosun! J Neyse iş başa düştü oniki kitabı raftan indirdim, bu kavramın hangi kitabın hangi sayfasında olduğu da belli değildi. Fakat şundan emindim ki, bu önemli kavramın mutlaka altını çizmiş olmalıydım. Dolayısıyla çok hızlı bi taramaya giriştim ve beşinci kitapta onu buldum; ufak tiran!