Kuantum dolanıklık, fiziğin en şairane ama en yanlış anlaşılmaya açık kavramlarından biridir. İki parçacık bir zamanlar ortak bir kuantum durumunu paylaştığında, aralarına galaksiler girse bile ölçümleri arasında şaşırtıcı bir bağıntı görülür. Birinin durumu ölçüldüğünde, diğerinin sonucu sanki kozmik bir fısıltıyla belirlenmiş gibi görünür. Einstein’ın buna “uzaktan hayaletimsi etki” demesi boşuna değildi. Fakat burada ilk frenimizi çekelim: Dolanıklık, ışık hızından hızlı mesaj göndermek değildir. Evren, romantik ama disiplinsiz bir telgraf hattı kurmaz. Yine de bu kavram, sosyal bağları düşünmek için güçlü bir metafor sunar.
Bir insanla uzun süre aynı evde, aynı şehirde, aynı acıda ya da aynı sevinçte bulunursanız, aranızda görünmeyen bir düzen oluşur. Söz dağarcığınız benzeşir, tepkileriniz senkronize olur, susuşlarınız bile anlam taşır. Sonra yollar ayrılır: biri Berlin’e gider, biri İzmir’de kalır; biri gece vardiyasında çalışır, diğeri sabah güneşiyle uyanır. Ama bir şarkı çalar ve aniden öteki insan zihninizde belirir. Telefonu elinize alırsınız; tam o sırada mesaj gelir. Bu, fiziksel anlamda kuantum dolanıklık değildir. Ama psikolojik ve sosyolojik anlamda ortak geçmişin kurduğu bir “bağıntı alanı”dır.