Bir hayvanın aynaya bakıp kendini tanıması, ilk bakışta sevimli bir laboratuvar numarası gibi görünür: şempanze alnındaki boyayı kurcalar, fil hortumuyla başındaki işarete uzanır, yunus vücudunu aynada döndürüp inceler. Fakat bu küçük sahnede büyük bir felsefi deprem saklıdır. Çünkü soru şudur: Aynadaki görüntünün dış dünyadaki başka bir canlı değil de kendisi olduğunu anlayan bir zihin, hangi eşiği geçmiştir?
Ayna testi neyi ölçer?
1970’lerde psikolog Gordon Gallup tarafından geliştirilen klasik ayna testi basit bir fikre dayanır. Hayvan uyutulur ya da fark etmeyeceği biçimde bedenine bir işaret konur. Sonra aynayla karşılaşır. Eğer hayvan aynadaki lekeyi değil, kendi bedenindeki lekeyi yoklamaya çalışırsa, araştırmacılar bunun bir tür öz-tanıma işareti olduğunu söyler. Şempanzeler, bonobolar, orangutanlar, yunuslar, filler ve bazı saksağanlar bu testte dikkat çekici başarılar göstermiştir. Hatta temizlikçi balıklar üzerinde yapılan tartışmalı deneyler, öz-farkındalık sandığımız şeyin omurgalı zekasının beklenmedik kıvrımlarında da belirebileceğini düşündürmüştür.
