İnsan zihni, gerçeği olduğu gibi kaydeden soğuk bir kamera değildir; daha çok, geçmiş anılarla, korkularla, arzularla ve aidiyetlerle çalışan yaratıcı bir kurgu makinesidir. Bilişsel uyumsuzluk, bu makinenin sevmediği gürültüdür. Kendimiz hakkında kurduğumuz hikâyeye, siyasi görüşümüze, dünya tasarımımıza ya da sevdiğimiz grubun masumiyetine ters düşen bir veri geldiğinde içimizde küçük bir gerilim doğar. Bu gerilim bazen bir soruya, bazen öfkeye, bazen de sessiz bir inkâra dönüşür.
Örneğin kendini çok rasyonel biri olarak gören bir kişi, duygusal nedenlerle verdiği bir kararı fark ettiğinde rahatsız olabilir. Rahatsızlığın çözümü her zaman gerçeği kabul etmek değildir. Zihin çoğu kez daha ekonomik bir yol seçer: Kararı haklı çıkarır, çelişen bilgiyi küçümser veya kaynağı itibarsızlaştırır. “Bu araştırma yanlıdır”, “Bu kişi zaten kötü niyetli”, “Herkes böyle yapıyor” gibi cümleler, bazen düşüncenin kalkanı değil, düşünmekten kaçışın zırhıdır.
