Evren Bir Mantık Bulmacasıysa, Eksik Kareleri Nasıl Dolduruyoruz?

Bir matris mantık bulmacasının başına oturduğunuzu düşünün. Elinizde birkaç sayı, kimi dolu hücreler ve bir dizi kural var. Bütün tablo görünmüyor; yine de görünmeyen karelerin nasıl doldurulması gerektiğini çıkarmaya çalışıyorsunuz. Önce küçük örüntüler yakalıyor, sonra bunları genelliyor, çelişkiyle karşılaşınca geri dönüyorsunuz. Garip biçimde tanıdık, değil mi? Bilim de çoğu zaman dev bir tabloyu, sınırlı ipuçlarından hareketle doldurma sanatıdır. Fakat önemli bir farkla: Evren, çözümün arka sayfada yazılı olduğunu garanti etmez.

İpuçlarından yasaya

Bulmacada art arda üç hücrenin belirli bir düzene uyduğunu gördüğümüzde, aynı düzenin başka satırlarda da geçerli olacağını varsayarız. Bilimsel tümevarım da gözlenen tekil durumlardan genel önermelere ilerler. Demir ısıtılınca genleşir, bakır ısıtılınca genleşir, alüminyum ısıtılınca genleşir; buradan metallerin ısıtıldığında genleştiği sonucuna ulaşırız. Ne var ki bu sonuç, mantıksal açıdan zorunlu değildir. Bin beyaz kuğu görmek, bin birinci kuğunun siyah olamayacağını kanıtlamaz. Bulmacanın boş karesi de beklenmedik bir sembol saklıyor olabilir.

ÖL ya da ÖZ

OL ile ÖL gibi birbiriden 180 derece farklı anlam algıladığımız iki kelime arasında yalnızca iki minik nokta olduğuna aydığımda, arkası çorap söküğü gibi gelmişti.  Bi kuşun tam olarak hangi taşla isabet aldığını bilemiyorsunuz, bilseniz de ancak devrenizin (spiralin) sonraki bi dönüşlerinde olabiliyor. Biçok insan hayatları boyunca bunu bilmeden göçüp gidiyorlar (çok meşguller). Zaten o her bi kuşa isabet eden taşı mevcut insani kapasitemizle bulabilmeye ömür yetmezdi! Demem bu değil, bi iki tanesini tespit edebildiğinizde o bütün kuşlara ve taşlara ait bi ayma yaşanmaya başlıyor. Bu aymaların getirisi bazen sevinç bazen de kabulsüzlük hissi yaratsa da zamanla (o yere düşen) taşlar yerine oturuyor.
Örneğin az önce balkonda aniden aklıma ilk kez “ya istiklal ya ölüm” cümlesi geldi. Şimdiye kadar bi kere bile gelmemişti. İlk sahibi kim diye aratmanın manasızlığını biliyordum (herhalde onbinlerce yıldır farklı yerlerde söylenmiş olmalı) ama yine de bebecik internette arattım, Türkçe arattığım için Atatürk’ü, Kazım Karabekir’i filan işaret etti. Herneyse bu değil önemli olan! Önemli olan cümlenin keskinliği! Anlıyoruz ki Ölümü göze almadan özgürlük yok! Bu kez iki kelimeyi de “Ö” çekiyor.
ÖL ya da ÖZ
Hayat oyununa bi bulmacaymış gibi bakmaya başladığınızda, şaşıp kalmamak mümkün olmaz. Ha bi de hayranlık ve aşk. Başka bi duygu türetebileceğinizi sanmam 🙂

Bulmaca

Bir bulmacayı çözmenin şüphesiz bir çok yöntemi vardır.

En sık uygulanan metod da sanırım şudur;

 

* Önce soldan sağa ilk sorudan başlanır. Cevabından emin olunup ait olduğu yer aralığına uygun gelenler tereddütsüzce yazılır.

* Yerine uygun olduğu halde doğruluğundan tam emin olunamayan cevaplar belli belirsiz yazılır; çünkü yanlışsa karalama oluşturup estetiği bozmasın istenir.

* Çok kolay gibi görünen bir sorunun cevabı dilin ucunda olmakla birlikte hatırlanmıyorsa, ilk harfinin denk geldiği kutucuğun yukardan aşağı sorusuna göz atılır, eğer onun cevabını net biliyorsanız daha sırası gelmediği halde onu yerine yazarsınız. Bu ipucu muhtemelen dilinizin ucundaki cevabı da hatırlatmıştır; onu da gönül rahatlığı ile yerine kondurursunuz.