Bir zamanlar evren, kusursuz işleyen dev bir saat gibi hayal edildi. Eğer bütün dişlilerin konumunu, hızını ve yasalarını bilirseniz, geçmişi de geleceği de bir muhasebeci titizliğiyle hesaplayabilirdiniz. Laplace’ın cini denen bu kibirli zekâ, evrenin tüm defterini önceden okuyan kozmik bir kâtibe benzerdi. Fakat kuantum fiziği sahneye girdiğinde, o kâtibin mürekkebi dağıldı. Atomaltı dünyada gelecek, yalnızca bilinmeyen bir sayfa değil; sanki yazılmadan önce birden fazla ihtimali aynı anda taşıyan canlı bir taslak.
Burada önemli ayrımı kaçırmamak gerekir: Kuantum belirsizliği, sadece bizim bilgisizliğimiz değildir. Klasik cehalette, zarın sonucu aslında bellidir; biz yeterince ölçemeyiz. Kuantumda ise bazı özellikler, ölçümden önce kesin değerlere sahipmiş gibi davranmaz. Heisenberg’in belirsizlik ilkesi, doğaya iliştirilmiş bir sis efekti değil, gerçekliğin dokusuna işlenmiş bir sınırdır. Elektronun konumunu ne kadar keskinleştirirseniz, momentumunu o kadar bulanıklaştırırsınız. Evren bize şunu fısıldar: Her şeyi aynı anda, sonsuz kesinlikle bilmek fiziksel olarak yasaktır.
