Etiket: doğruluk

Aklın Görünmez Tuzakları: Mantık Bizi Her Zaman Doğruya Götürür mü?

26 Eylül 2026

10:33

Bir yorum yaz on Aklın Görünmez Tuzakları: Mantık Bizi Her Zaman Doğruya Götürür mü?

Felsefe

, , , , , ,

Mantık çoğu zaman zihnin pusulası olarak görülür. Doğru kullanıldığında bizi çelişkilerden uzaklaştırır, iddiaları sınamamızı sağlar ve düşünceler arasındaki görünmez bağları ortaya çıkarır. Ne var ki pusula, haritanın kendisi değildir. Kuzeyi gösterebilir ama hangi yola girmemiz gerektiğini söylemez. Mantığın gücü tam da burada başlar; sınırı da burada belirir.

Mantık Ne İşe Yarar?

En basit hâliyle mantık, düşüncenin biçimini inceler. Örneğin bütün insanlar ölümlüyse ve Sokrates bir insansa, Sokrates’in ölümlü olduğu sonucuna ulaşırız. Bu çıkarımın gücü, Sokrates hakkında ne hissettiğimizden bağımsız olmasıdır. Onu sevsek de sevmesek de sonuç değişmez. Mantık, duyguların gürültüsünü azaltarak öncüller ile sonuç arasındaki yapısal ilişkiyi görünür kılar.

Fakat küçük ve önemli bir sorun vardır: Kusursuz bir çıkarım, yanlış öncüllerden hareket edebilir. Bütün kedilerin görünmez olduğunu ve Tekir’in bir kedi olduğunu kabul edersek, Tekir’in görünmez olduğu sonucuna mantıksal olarak ulaşırız. Çıkarım geçerlidir; buna rağmen sonuç gerçek değildir. Demek ki mantık yalnızca nasıl düşündüğümüzü denetler. Nereden başladığımızı doğrulamak için gözleme, bilime, deneyime ve bazen tarihsel bilgiye ihtiyaç duyarız.

Parlak Bir Fikir Neden Bize Daha Doğru Gelir?

5 Ağustos 2026

10:33

Bir yorum yaz on Parlak Bir Fikir Neden Bize Daha Doğru Gelir?

Psikoloji

, , , , , ,

Bir fikrin doğru olmasıyla güzel görünmesi arasında mantıksal bir zorunluluk yoktur. Yine de insan zihni, iyi tasarlanmış bir sunumu, pürüzsüz bir cümleyi, zarif bir grafiği ya da etkileyici bir metaforu çoğu zaman doğruluğun işareti gibi okur. Şık bir slaytta sunulan zayıf bir öneri, dağınık notlar arasında duran güçlü bir kanıttan daha ikna edici görünebilir. Bu yalnızca modern çağın görsel bombardımanına özgü bir zaaf değildir; zihnin belirsizlikle baş etme biçiminin eski ve derin bir sonucudur.

Güzellik, zihnin kısa yolu

Zihin her iddiayı sıfırdan incelemek için ne zamana ne de enerjiye sahiptir. Bu nedenle kestirme yollara, yani bilişsel sezgilere başvurur. Bir bilgi kolay okunuyorsa, akıcı anlatılıyorsa veya tanıdık bir biçimde sunuluyorsa onu işlemek daha az zihinsel çaba gerektirir. Bu rahatlık hissi, farkında olmadan “Bu doğru olmalı” yargısına dönüşebilir. Psikolojide buna işlemleme akıcılığı denir: Kolay kavranan şey, çoğu kez daha güvenilir, daha tanıdık ve daha doğru hissedilir.

Doğru Sandığımız Şeylerin Mantıkla Kurduğu Tehlikeli Oyun

11 Temmuz 2026

18:33

Bir yorum yaz on Doğru Sandığımız Şeylerin Mantıkla Kurduğu Tehlikeli Oyun

Felsefe

, , , , , ,

Günlük hayatta çoğu tartışma, gizlice bir matematiksel mantık problemi gibi davranır: “Eğer beni seviyorsan mesaj atarsın; mesaj atmadın; demek ki sevmiyorsun.” Ne kadar temiz, ne kadar keskin, ne kadar da yanlış olabilecek kadar insanî! Matematiksel mantık bize önermelerle düşünmeyi öğretir: doğru ya da yanlış değeri alabilen cümleler, bağlaçlar, çıkarımlar, koşullu ifadeler… Fakat hayat, tahtaya yazılmış bir doğruluk tablosu değildir. İnsan ilişkileri, eksik verilerle çalışan, duygularla parazitlenen ve çoğu zaman kendi korkularını kanıt diye sunan bir bilinç laboratuvarıdır.

Önerme doğrudur, peki ya dünya?

Bir önerme mantık açısından kusursuz kurulabilir. “Bütün insanlar ölümlüdür. Sokrates insandır. Öyleyse Sokrates ölümlüdür.” Bu, klasik aklın tertemiz zaferidir. Ama gündelik hayatın önermeleri genellikle şöyle başlar: “Herkes zaten böyle yapar”, “Beni aramıyorsa kesin umursamıyordur”, “Başarılı insanlar asla dinlenmez.” Burada sorun mantığın biçiminde değil, öncüllerin karanlıkta seçilmesindedir. Akıl yürütme doğru olabilir; fakat başlangıç noktası zehirliyse sonuç da zarif bir zehir olur.

Sizler neleri yetkilendiriyorsunuz?

2 Ağustos 2015

12:29

Bir yorum yaz on Sizler neleri yetkilendiriyorsunuz?

Esinti, Urban Shaman

, , , , , , , , , , , , ,

Şu haberin düşündürdükleri üzerine bir güzelleme:)
GATA profesörü kabul etti: “Şizofreni cin çarpmasıdır.”

Cinse bile o senin içinde, kendi üretimin ve yaratımın olunca ne fark ediyor ki! Hangi ismi verirsen ver, ordu malı yer değiştiriyor denir buna hak ağzıyla 🙂
İtirazlar bu söylemin realiteyle uyuşmadığına dair oluyor. Peki onun adına cin yerine bilmem ne nevrozu dendiğinde bu inanç realiteyle uyuşmuş mu olacak? ve Hangi realite?

Vereceğiniz hiç bir ismin üzerine atlamayacağım, bana ne isimlerden. Ben her insanın kendi realitesi olduğunu ve bunu da bizatihi kendi iç rüyasıyla görünür kıldığını biliyorum ki buna öznel gerçeklik diyoruz.
Ünlü Afrika şamanı Mutwa’nın anılarında, sağaltma işlemini gerçekleştirirken hastanın tespiti/inancı yönünde işlem yaptıklarını, örneğin, hastası kendisine musallat olan bi varlık gördüğünü söylüyorsa, onu çadırdan kovana kadar, sopayla, davulla, tokmakla, sözcükle o şeyi ne kadar gerekirse o kadar zaman kovaladığını ve sonunda hasta “tamam şimdi çıktı gitti” diye ikna olduğunda bile işlemi bitirmeyip, çadırın dışında gözden kaybolana dek o şeyi pataklayarak kovaladığını söylemişti. Mutwa, o şeyi görmüyordu, inanmıyordu da ama hastasının inancı o şeyi (cin vs herhangi bir musallatı) hasta için gerçek kılmaktaydı, bunun bilincindeydi.
Gezgin şamanın yolunda da önemli olan pratik sonuçlar almaktır, yöntemleri tartışmak, daha doğru olanı bulmak için kavgaya girişmek vakit kaybı olurdu, hem ne gerek var! Savaşçı/barışçı şaman için önemli olan pono dur yani “doğruluğun ölçüsü etkinliğidir. ” Ya da savaşçı gerekeni yapar.”
Jung da hastalarını tedavi ederken onların inançlarına hiç dokunmadığını, sarsmadığını çünkü yerine koyacak daha iyi bi şeyi olmadığını söylerken muhtemelen dünyanın her yerindeki şaman topluluklarını gözlemlediği o önemli deneyimlerinden yararlanıyordu.