Etiket: performans

Az Kod, Çok Ustalık: Neden Kısa Çözümler Daha Zordur?

5 Ağustos 2026

14:33

Bir yorum yaz on Az Kod, Çok Ustalık: Neden Kısa Çözümler Daha Zordur?

Bilişim

, , , , , ,

Programlamada uzun kod bazen çok çalışıldığının kanıtı gibi görünür. Ekranı satır satır dolduran koşullar, döngüler ve yardımcı fonksiyonlar insana üretkenlik hissi verir. Oysa deneyimli geliştiriciler çoğu zaman tersine bir hedefe yönelir: Aynı işi daha az kodla, daha açık biçimde ve daha az hata olasılığıyla yapmak. Bu, tembellik değil; problemin özünü ayıklama sanatıdır. Kısa kod yazmak, tuşlara daha az basmak değil, düşünceye daha fazla emek vermektir.

Satır sayısı değil, zihinsel yük

Bir programın gerçek maliyeti onu ilk yazarken değil, ikinci kez anlamaya çalışırken ortaya çıkar. Kodun bakımını yapan kişi çoğu zaman onu yazan kişi değildir; hatta çoğu projede bu kişi, birkaç ay sonraki sizsiniz. Her gereksiz değişken, tekrar eden kontrol ve özel durum, okuyucunun zihninde taşınması gereken ek bir yük yaratır. Dil ekonomisi tam burada devreye girer: Kod, makinenin çalıştıracağı talimatların yanında insanların okuyacağı bir metindir. İyi kod, yalnızca doğru sonucu üretmez; niçin doğru olduğunu da görünür kılar.

Örneğin aynı doğrulama mantığını beş farklı yerde kopyalamak ilk anda hızlıdır. Fakat kurallar değiştiğinde beş noktayı hatasız güncellemek gerekir. Bu tekrarları anlamlı bir fonksiyonda toplamak, satır sayısını azaltırken değişimin maliyetini de düşürür. Ustalık, tekrar eden şekilleri fark etmek ve onları doğru soyutlama düzeyinde ifade etmektir. Ne çok genel ne de aşırı özel bir yapı seçmek gerekir. Çünkü her soyutlama, gelecekteki değişiklikler hakkında yapılmış bir bahistir.

Kısalık ile sıkıştırma aynı şey değildir

Burada önemli bir tuzak vardır: Daha az kod her zaman daha iyi kod değildir. Bir satıra sığdırılmış, iç içe geçmiş koşullarla dolu bir ifade kısa olabilir ama anlaşılır olmayabilir. Akıllıca yazılmış kod ile numara yapan kod arasındaki fark, açıklıkta görülür. Bir fonksiyon üç satırda işi çözüyor diye başarılı sayılmaz; adı davranışını anlatıyor, girdileri öngörülebilir ve yan etkileri sınırlıysa değerlidir. Dil ekonomisinin amacı karakter sayısını düşürmek değil, gereksiz kavramsal hareketleri azaltmaktır.

Bu nedenle iyi programcı, hazır kütüphaneleri tanır ve tekerleği yeniden üretmez. Sıralama, filtreleme, tarih işlemleri ya da güvenli veri doğrulama için olgun araçlar varken yüzlerce satır özel çözüm yazmak çoğu zaman cesaret değil, maliyet üretmektir. Ancak kütüphane kullanmak da körü körüne kısaltma değildir. Aracın karmaşıklığını, sınırlarını, performansını ve hata davranışını anlamak gerekir. Az kodun arkasında çoğu kez çok bilgi vardır.

Silmek, eklemekten daha zor olabilir

Bir özelliği eklemek görünür bir başarıdır; gereksiz bir özelliği, bağımlılığı veya soyutlamayı silmek ise daha sessiz bir zaferdir. Silmek için sistemin hangi parçalarının gerçekten gerekli olduğunu bilmek gerekir. Bu yüzden refaktörizasyon, estetik bir düzenleme değil, bilgi çıkarma işlemidir. Geliştirici kodu sadeleştirirken sistemin değişmezlerini keşfeder: Hangi kurallar vazgeçilmez, hangi dallanmalar geçmişten kalma, hangi veri yapıları aslında aynı kavramı temsil ediyor?

Sonuçta dil ekonomisi, minimalizm modasından çok mühendislik disiplinidir. En iyi çözüm her zaman en kısa olan değildir; en az sürpriz yaratan, en kolay doğrulanan ve değişime en sakin tepki veren çözümdür. Daha az kod yazmak, problemi küçültmek anlamına gelmez. Tam tersine, problemi yeterince derin anlayıp onun gereksiz kabuğunu soymaktır. Usta programcı, karmaşıklığı ekrana yaymak yerine tasarım kararlarında çözmeye çalışır. Makineye az şey söyleyebilmek için önce probleme çok şey sormak gerekir.

Kodun Gösterişi Değil, Zarafeti Kazanır: Neden Daha Az Çoğu Zaman Daha İyidir?

4 Ağustos 2026

10:33

Bir yorum yaz on Kodun Gösterişi Değil, Zarafeti Kazanır: Neden Daha Az Çoğu Zaman Daha İyidir?

Bilişim

, , , , , ,

Bir yazılım projesinde karmaşıklık çoğu zaman zekânın kostümü gibi görünür. On iki katmanlı soyutlamalar, her sınıf için ayrı bir arayüz, küçük bir işlem için devasa bir tasarım deseni koleksiyonu… Bunlar ilk bakışta etkileyicidir. Fakat bilişimde etkileyici olmak ile iyi olmak aynı şey değildir. Zarafet ilkesi, çözümün gösterdiği kas gücünden çok, problemi ne kadar doğrudan, anlaşılır ve güvenilir biçimde çözdüğüne bakar. İyi kod, geliştiricinin ne kadar çok şey bildiğini değil; neyi gereksiz yere kullanmadığını da gösterir.

Zarafet: Az Kod Değil, Az Gereksiz Karar

Zarif bir çözüm mutlaka en kısa çözüm değildir. Tek satıra sıkıştırılmış, yalnızca yazarı tarafından çözülebilen bir ifade zarif sayılmaz; o, çoğu zaman şifrelenmiş bir egodur. Zarafet; okunabilirlik, doğru soyutlama, öngörülebilir davranış ve düşük bilişsel yükün birleşimidir. Bir fonksiyonun ne yaptığını anlamak için zihinde beş farklı dosya, üç tasarım deseni ve geçmişte alınmış iki mimari karar taşımak gerekiyorsa, orada bir sorun vardır. Kod bilgisayara değil, gelecekte onu değiştirecek insana da hizmet eder.

Örneğin bir listedeki tekrar eden öğeleri kaldırmak için özel bir sınıf hiyerarşisi, olay dinleyicileri ve yapılandırılabilir stratejiler kurmak mümkündür. Ama ihtiyaç yalnızca benzersiz öğeler elde etmekse, uygun bir veri yapısı kullanmak çoğu kez yeterlidir. Buradaki mesele tembellik değildir; problemin gerçek sınırını görme disiplinidir. Henüz ortaya çıkmamış ihtiyaçlar için mimari inşa etmek, yağmur ihtimaline karşı apartmanın çatısına deniz feneri dikmeye benzer.

Karmaşıklığın Gizli Faturası

Her ek katman bir maliyet üretir: Daha fazla test senaryosu, daha fazla hata olasılığı, daha uzun hata ayıklama süresi ve daha zor onboarding süreci. Bir sistemin karmaşıklığı yalnızca satır sayısıyla ölçülmez. Bağımlılıkların yönü, durumların sayısı, bileşenler arasındaki görünmez anlaşmalar ve istisnaların birikimi de bu faturaya dahildir. Özellikle dağıtık sistemlerde küçük bir gereksiz soyutlama, ağ gecikmesi, tutarsız veri veya başarısız yeniden deneme gibi gerçek dünya sorunlarıyla birleştiğinde büyük bir belirsizliğe dönüşebilir.

Bu yüzden iyi mühendislik, önce en basit doğru çözümü kurar; sonra ölçer; ancak kanıt varsa karmaşıklaştırır. Performans darboğazı gerçekten nerede? Güvenlik gereksinimi hangi sınırı zorunlu kılıyor? Sistemin hangi parçası değişken? Bu sorular yanıtlanmadan yapılan optimizasyon ve genelleştirme, çoğu zaman teknik borcun kibar adıdır. Donald Knuth’un erken optimizasyon uyarısı hâlâ canlıdır: Ölçmeden hızlandırmaya çalışmak, haritasız biçimde kestirme aramaktır.

Basitlik Bir Başlangıç Değil, Sürekli Bir Seçimdir

Zarafet ilkesi, her şeyi tek dosyaya koymak veya mimariyi reddetmek anlamına gelmez. Büyük sistemler modüllere, açık sınırlara ve dikkatli soyutlamalara ihtiyaç duyar. Ancak iyi soyutlama, karmaşıklığı saklamak için değil, onu yönetmek için vardır. Bir modülün içi karmaşık olabilir; dışarıdan ise mümkün olduğunca yalın bir sözleşme sunmalıdır. Kullanıcının ya da başka bir geliştiricinin anlaması gereken ayrıntı sayısı azaldıkça sistem daha sağlam hale gelir.

Sonuçta bilişimde zarafet, estetik bir süs değil, operasyonel bir erdemdir. Daha basit çözüm daha kolay test edilir, daha rahat anlatılır, daha güvenli değiştirilir ve arızalandığında daha çabuk onarılır. En iyi çözüm, en çok parçaya sahip olan değildir; doğru sayıda parçayla doğru işi yapan çözümdür. Kod yazarken sorulacak en değerli soru şudur: Bu karmaşıklık gerçekten problemi mi çözüyor, yoksa yalnızca problem çözüyor gibi mi görünüyor?

Python Rahat Koltuksa, C Neden Hâlâ Motor Odasında Terletiyor?

29 Temmuz 2026

22:43

Bir yorum yaz on Python Rahat Koltuksa, C Neden Hâlâ Motor Odasında Terletiyor?

Bilişim

, , , , , ,

Programlama dilleri arasında hız tartışması çoğu zaman bir pist yarışına benzetilir: Python ağır adımlarla yürüyen zeki bir profesör, C ise yağ lekeleri içinde çalışan, homurdanan ama inanılmaz hızlı bir mekanik canavar. Bu benzetme komiktir ama eksiktir. Çünkü mesele yalnızca kimin daha hızlı koştuğu değildir; kimin neyi, hangi bedelle, hangi bilinç düzeyinde yaptığıdır. Python ile C arasındaki fark, aslında insanın konfor arzusu ile gerçekliğin çıplak maliyetleri arasındaki kadim pazarlığın bilgisayar ekranına düşmüş gölgesidir.

Python: Düşüncenin Hızlı Prototipi

Python’un büyüsü, işlemciden çok insan beynini hızlandırmasındadır. Bir fikri dakikalar içinde koda dökebilirsiniz. Dosya okuyabilir, veri işleyebilir, grafik çizebilir, yapay zekâ modeli kurabilir, web servisi ayağa kaldırabilirsiniz. Üstelik noktalı virgül ayini yapmadan, bellek yönetiminin karanlık koridorlarında kaybolmadan. Python, programcıya şunu fısıldar: “Sen problemi düşün, ben ayrıntıların bir kısmını hallederim.”

Bu konforun bedeli vardır. Python çoğunlukla yorumlanan, dinamik tipli ve yüksek seviyeli bir dildir. Değişkenin türünü çalışma zamanında anlamak, nesneleri esnek biçimde yönetmek, otomatik bellek temizliği yapmak, soyutlamaları kullanıcıdan saklamak zaman alır. CPU’nun gözünde bu nezaket pahalıdır. Makine, sizin şık bir satırda yazdığınız şeyi anlamak için sahne arkasında onlarca küçük kontrol, çağrı ve düzenleme yapar. Yani Python’un zarafeti, silikon düzeyinde bürokrasi üretir.

C: Makineyle Yapılan Sert Pazarlık

C ise bambaşka bir anlaşma teklif eder: “Sana hız veririm, ama hatalarının sorumluluğunu da alırsın.” Belleği kendin ayırırsın, dizinin sınırına çarparsan kimse seni nazikçe uyarmayabilir, yanlış işaretçiyle evrenin karanlık tarafına geçebilirsin. C, programcıya büyük güç verir; ama bu güç, kullanım kılavuzu olmayan bir elektrik santrali gibidir. Yanlış hamlede program çökmez bile; daha kötüsü, çalışıyor gibi görünür.

C’nin hızlı olmasının temel nedeni, donanıma yakın konuşmasıdır. Derleyici kodu makine diline çevirir, tipler nettir, bellek düzeni daha öngörülebilirdir, soyutlama katmanları daha incedir. Bir döngüde milyarlarca işlem yapacaksanız, her küçük ek maliyet büyür ve Python’un rahatlığı bir anda sırt çantasına konmuş tuğlalara dönüşür. C burada acımasız gerçekçidir: İşlemci ne yapacaksa onu söyler, fazla şiir yazmaz.

Hız Nedir, Kime Göredir?

Yine de “C hızlıdır, Python yavaştır” demek bazen düşünsel tembelliktir. Hangi hızdan söz ediyoruz? Programın çalışma hızı mı, geliştirme hızı mı, bakım hızı mı, ekibin anlama hızı mı? Bir veri analisti için Python, üç saatlik işi üç dakikaya indirebilir. Bir gömülü sistem mühendisi için aynı Python, mikrodenetleyicide lüks bir yük olabilir. Bir oyun motorunun fizik çekirdeğinde C ya da C++ parıldarken, bir otomasyon betiğinde Python kral gibi davranır.

Ayrıca Python ekosisteminin büyük sırrı şudur: En hızlı Python kodu çoğu zaman Python’da çalışmaz. NumPy, TensorFlow, PyTorch gibi kütüphaneler arka planda C, C++ veya CUDA gibi daha düşük seviyeli katmanlara yaslanır. Kullanıcı Python ile orkestrayı yönetir; ağır enstrümanları ise alt katta kaslı müzisyenler çalar. Bu, modern yazılımın güzel ikiyüzlülüğüdür: Üstte konfor, altta ter.

Yaşam Felsefesi Olarak Soyutlama

Python ve C bize yalnızca teknik değil, felsefi bir ders de verir. Hayatta da soyutlamalarla yaşarız. Para, hukuk, takvim, unvan, arayüz: Hepsi karmaşık gerçekliği yönetilebilir hale getiren yüksek seviyeli yapılardır. Ama kriz anlarında soyutlama katmanları soyulur. Banka uygulamasındaki rakamın arkasında enerji, emek, lojistik ve güven vardır. Python satırının arkasında da bellek, register, önbellek, derleyici ve işletim sistemi vardır.

Bilge programcı, konforu küçümsemez; ama onun bedelini bilir. Düşük seviyeyi romantikleştirmez; ama onun disiplinini anlar. Her şeyi C ile yazmak, şehirde her yere tankla gitmeye benzer. Her şeyi Python ile yazmak ise bazen dağa terlikle tırmanmaktır. Ustalık, aracın karakterini problemle eşleştirmektir.

Sonuçta Python bize düşüncenin akışını, C ise gerçekliğin sürtünmesini öğretir. Biri zihnin hızını artırır, diğeri makinenin nabzına dokundurur. İyi mühendis ikisini düşman gibi değil, farklı cephelerde savaşan iki müttefik gibi görür. Çünkü yazılımda da yaşamda da asıl soru şudur: Nerede rahatlık satın almalı, nerede bedeli doğrudan ödemeliyiz?

Kalabalık Büyüdükçe Neden İçimizdeki Kürekçi Yavaşlar?

29 Temmuz 2026

18:33

Bir yorum yaz on Kalabalık Büyüdükçe Neden İçimizdeki Kürekçi Yavaşlar?

Psikoloji

, , , , , ,

Bir halatı tek başınıza çektiğinizi düşünün: kaslarınızın her santimetresi işin sonucuna bağlıdır. Şimdi yanınıza dokuz kişi daha gelsin. Mantık, toplam kuvvetin on katına çıkacağını söyler. Fakat Fransız mühendis Max Ringelmann’ın gözlemleri daha tuhaf bir tablo sundu: Grup büyüdükçe kişi başına düşen gerçek çaba azalır. Halat daha güçlü çekilir, elbette; ama herkes tek başına göstereceği gayreti göstermez. İşte bu sessiz geri çekiliş, sosyal tembellik ya da Ringelmann Etkisi olarak bilinir.

Bu durum ahlaki bir kusurdan ibaret değildir. İnsan zihni, emeğinin görünürlüğüne son derece duyarlıdır. Tek başınayken başarı da başarısızlık da doğrudan bize yazılır. Kalabalıkta ise bireysel katkı, ortak sonucun bulanık sularına karışır. “Ben biraz daha az gayret etsem ne değişir?” sorusu çoğu zaman yüksek sesle söylenmez; fakat davranışın arka planında çalışır. Bir kişinin hafifçe ayağını gazdan çekmesi fark edilmez. On kişinin aynı anda bunu yapmasıysa projenin neden yavaşladığını açıklayan görünmez bir fren olur.

Sorumluluk buharlaşınca

Sosyal tembelliğin ilk yakıtı sorumluluğun dağılmasıdır. Büyük bir ekipte görev, herkesinmiş gibi görünürken aslında hiç kimsenin olmayabilir. Toplantıda “Buna biri bakar” cümlesi, sorumluluğun dilsel bir sis bombasından başka bir şey değildir. Biri gerçekten bakabilir; fakat o kişinin kim olduğu belirsiz kaldığında iş, ortak niyet ile bireysel eylem arasındaki boşluğa düşer. İnsanlar çoğu zaman kötü niyetli oldukları için değil, sistem onlardan açık bir sahiplik istemediği için geri çekilir.

İkinci yakıt, adalet algısıdır. Bir ekip üyesi diğerlerinin yeterince çalışmadığını düşündüğünde, kendi emeğini azaltmayı bir tür dengeleme olarak görebilir. “Ben niye herkesin yükünü taşıyorum?” diye sorar. Böylece tembellik bulaşıcı bir davranışa dönüşür: Bir kişi geri çekilir, diğeri bunu fark eder, sonra üçüncüsü kendi katkısını korumayı safdillik saymaya başlar. Grubun enerjisi, açık bir çatışma yaşanmadan yavaşça sızar.

Burada ince bir paradoks vardır: İnsanlar çoğu zaman gruplara motivasyon bulmak için katılır, fakat grup yapısı yanlış kurulduğunda motivasyonun bir kısmını gruba teslim ederler. “Ortak amaç” tek başına sihirli değildir. Amaç ne kadar anlamlı olursa olsun, birey kendi etkisini göremiyorsa zihni çabayı ekonomik kullanmaya yönelir. Çünkü psikolojik olarak görünmeyen emek, varlığı belirsiz emek gibidir.

Kalabalığı ekip yapan şey

Ringelmann Etkisi kaçınılmaz bir kader değildir. En etkili panzehir, katkıyı görünür ve görevi sahipli kılmaktır. “Rapor hazırlanacak” yerine “Ayşe veri bölümünü cuma günü tamamlayacak” demek, soyut bir niyeti izlenebilir bir taahhüde dönüştürür. Küçük ekipler, net roller, kısa geri bildirim döngüleri ve herkesin çıktısını sunması sosyal tembelliği azaltır. Ayrıca yalnızca sonuç değil, süreçteki emek de fark edilmelidir. İnsanlar katkılarının görüldüğünü hissettiklerinde, grup anonim bir kalabalık olmaktan çıkar.

Yine de mesele sadece verimlilik değildir. Sosyal tembellik bize insan doğası hakkında daha derin bir şey söyler: Benlik, yalnızca içeriden gelen bir irade değildir; bağlamın, tanınmanın ve karşılıklılığın içinde şekillenir. Bir grubun gerçek gücü, üyelerinin aynı anda çalışmasında değil, her birinin “Benim varlığım burada fark yaratıyor” diyebilmesindedir. İyi ekipler insanlardan daha çok fedakârlık istemez; çabanın anlamını ve izini kaybetmeyeceği bir düzen kurar.

Uykuyu Beyniniz mi Uyuyor? Plasebo Dinçliğinin Şaşırtıcı Sınırı

28 Temmuz 2026

14:33

Bir yorum yaz on Uykuyu Beyniniz mi Uyuyor? Plasebo Dinçliğinin Şaşırtıcı Sınırı

Psikoloji

, , , , , ,

Sabah aynaya bakıp “Üç saat uyudum, bugün bittim” dediğiniz anda gerçekten mi bitersiniz; yoksa beyniniz size henüz gün başlamadan bir yenilgi senaryosu mu satıyordur? Bu soru, plasebo uykusu denen ilginç alanın kalbinde durur. Bazı araştırmalar, insanlara gerçekte aldıklarından daha uzun uyudukları söylendiğinde dikkat, problem çözme ve günlük performanslarının iyileşebildiğini gösteriyor. Tersine, yeterince uyumuş kişiler “uykunuz verimsizdi” bilgisi aldıklarında kendilerini daha yorgun ve daha dağınık hissedebiliyor. Demek ki yastığın yanında görünmeyen bir uyku ortağı vardır: beklenti.

Uyku miktarı mı, uyku anlatısı mı?

Uyku yalnızca kapalı gözlerle geçirilen mekanik bir süre değildir. Sabah uyandığımızda beynimiz, bedeninden gelen sinyalleri yorumlar: Gözlerde yanma, kaslarda ağırlık, alarmın sertliği, günün yaklaşan sorumlulukları… Ardından bunları bir hikâyeye bağlar. “İyi uyudum, hazırım” hikâyesi, dikkati daha cesur kullanmayı ve zorlu görevlere daha istekli başlamayı sağlayabilir. “Mahvoldum” hikâyesi ise küçük bir unutkanlığı bile yorgunluğun kanıtı gibi büyütür. Burada değişen yalnızca his değildir; motivasyon, hata beklentisi, stres düzeyi ve zihinsel çaba da değişir.

Plasebo etkisinin gücü tam da buradadır: Beklenti, bedeni sihirli biçimde kandırmaz; beynin kaynaklarını nasıl dağıtacağını etkiler. Kişi dinç olduğuna inanıyorsa daha uzun süre odakta kalabilir, ilk zorlukta vazgeçmeyebilir ve kendi performansını daha olumlu değerlendirebilir. Buna karşılık, uykusuz olduğuna ikna edilmiş biri her esnemeyi alarm, her küçük hatayı da çöküş işareti sayabilir. Zihin, tahmin yapan bir organ olduğu için, beklentisi çoğu zaman deneyiminin yönetmenliğini üstlenir.

Fakat bu, “uyku gereksiz” demek değildir

Bu bulgu, geceyi dizilerle geçirip sabah kendimize “Sekiz saatlik uyku enerjisindeyim” diyerek biyolojiyi alt edebileceğimiz anlamına gelmez. Uyku; bağışıklık sistemi, metabolizma, duygusal düzenleme, öğrenmenin kalıcılaşması ve beynin atık temizleme süreçleri için temel bir gereksinimdir. Kronik uyku yoksunluğu, kişinin kendisini ne kadar iyi hissettiğinden bağımsız olarak tepki süresini, karar kalitesini ve sağlık göstergelerini bozabilir. Plasebo, kısa vadeli öznel canlılığı ve bazı bilişsel görevlerdeki tutumu güçlendirebilir; fakat uykunun fizyolojik borcunu ortadan kaldıran bir kredi kartı değildir.

Asıl ders daha inceliklidir: Uykuyla ilişkimiz, saat sayısından ibaret değildir. “Mutlaka sekiz saat uyumazsam işe yaramam” düşüncesi, iyi niyetli bir sağlık kuralından performans kaygısına dönüşebilir. Elbette çoğu yetişkin için düzenli ve yeterli uyku önemlidir; ancak tek bir kötü gecenin bütün günü mahvedeceğine dair kesin inanç, yorgunluğu büyüten ikinci bir etkene dönüşür. Bazen insanı asıl yoran şey, az uyumaktan sonra gelen felaket yorumudur.

Daha sağlıklı yaklaşım, hem biyolojiye hem algıya saygı duymaktır. Uykunuzu düzenleyin, ışık ve ekran alışkanlıklarınızı gözden geçirin, mümkün olduğunca tutarlı saatlerde yatın. Ama kötü bir gecenin ardından zihninize şu daha dürüst cümleyi de verin: “Bugün ideal değilim; yine de işlev görebilirim.” Bu cümle mucize vaat etmez, fakat beynin tehdit modundan çalışma moduna geçmesine yardım eder.

Plasebo uykusu bize rahatsız edici ama özgürleştirici bir gerçeği hatırlatır: Yaşadığımız şeylerin bir kısmı olayların kendisi, bir kısmı da onlar hakkında kurduğumuz anlamdır. Uyku gerçek bir biyolojik ihtiyaçtır; fakat dinçlik hissi, onun üzerine zihnin yazdığı ikinci metindir. Belki sabahları yalnızca kaç saat uyuduğumuzu değil, uykumuz hakkında hangi hikâyeye inandığımızı da sormalıyız.