Bir fincan kahveyi masada bıraktığınızda olan şey, imparatorluklara, şirketlere, mezheplere ve hatta arkadaş gruplarına da olur: sıcaklık farkı kaybolur, hareket yavaşlar, canlılık söner. Termodinamiğin ikinci yasası bize kapalı sistemlerde entropinin arttığını söyler. Yani düzen, kendi haline bırakılırsa, nazikçe değil; gayet kararlı biçimde dağılır. Toplumlar elbette molekül yığını değildir, ama bazen moleküllerden daha inatçı biçimde aynı yasayı taklit ederler.
Açık sistem olmak: yaşamanın teknik adı
Canlı bir organizma, şehir ya da kültür, düzenini içeriden mucize üreterek korumaz. Dışarıdan enerji alır, bilgi alır, insan alır, fikir alır; sonra atık üretir, hata düzeltir, gereksiz yükleri dışarı atar. Açık sistemler termodinamiğinde buna dengeden uzak düzen denir. Bir mum alevi, sürekli yakıt ve oksijen aldığı için biçimini korur. Bir toplum da benzer biçimde eğitim, ticaret, göç, tartışma, bilimsel veri, sanatsal provokasyon ve teknolojik etkileşimle kendini taze tutar. Kapıları kapatmak, alevin üzerine fanus indirmek gibidir: önce romantik görünür, sonra oksijen biter.
