Etiket: bilişsel

Yanlış Çalışıyor Ama Çalışıyor: Zihnimizin Legacy Code’u

20 Ağustos 2026

22:43

Bir yorum yaz on Yanlış Çalışıyor Ama Çalışıyor: Zihnimizin Legacy Code’u

Psikoloji

, , , , , ,

İnsanın en büyük yazılım hatası şudur: Bir şeyin yanlış olduğunu anlayacak kadar zekiyiz, fakat onu değiştirmeyecek kadar yorgun, korkak ya da konfor düşkünüyüz. Buna psikolojide bilişsel çelişki diyoruz; yazılım dünyasında ise çoğu zaman legacy code. İkisi de aynı karanlık mahzene açılır: Çalışıyor gibi görünen, ama her temas ettiğimizde içimizde küçük bir alarm çalan eski sistemler.

Legacy code sadece eski kod değildir. O, geçmişte verilmiş kararların bugünkü hayatımızdan kira almaya devam etmesidir. Bir fonksiyonun neden orada olduğunu kimse bilmez, ama kimse silmeye de cesaret edemez. Çünkü sistem ayakta duruyordur. Çünkü müşteri bağırmıyordur. Çünkü test yoktur. Çünkü cuma akşamıdır. İnsan zihni de böyledir. Çocukken işe yarayan bir savunma mekanizması, yetişkinlikte kişiliğimizin çürük kolonuna dönüşebilir. Eskiden bizi koruyan suskunluk, bugün ilişkilerimizi boğar. Bir zamanlar hayatta kalmak için öğrendiğimiz kontrol arzusu, sonra sevgiyi bile denetlemeye kalkar.

İlk Sayı Zihninize Nasıl Çapa Atıyor? Ankraj Etkisinin Sessiz Gücü

31 Temmuz 2026

12:33

Bir yorum yaz on İlk Sayı Zihninize Nasıl Çapa Atıyor? Ankraj Etkisinin Sessiz Gücü

Psikoloji

, , , , , ,

Bir evin fiyat ilanında önce 12 milyon lira görürsünüz. Ardından emlakçı, “Aslında 9,5 milyona bırakılabilir,” der. İçinizde garip bir rahatlama belirir: Ne güzel indirim! Oysa aynı ev, dün ilk kez 9,5 milyon etiketiyle karşınıza çıksaydı belki de pahalı bulacaktınız. Değişen ev değildir; değişen, zihninizin karşılaştırma noktasıdır. Bu görünmez başlangıç noktasına ankraj, yani çapa denir.

Ankraj etkisi, ilk karşılaştığımız sayı, bilgi ya da önerinin sonraki yargılarımız üzerinde orantısız bir ağırlık kazanmasıdır. Zihin belirsizlikten pek hoşlanmaz. “Bu ürünün gerçek değeri nedir?”, “Bu iş için ne kadar ücret istemeliyim?”, “Bir insan kaç yaşında görünüyor?” gibi sorularda kesin bir ölçümüz yoksa, ilk ipucuna tutunuruz. Çapa denize atılmış bir demir değildir elbette; ama düşüncemizin serbestçe dolaşmasını zorlaştıran psikolojik bir ağırlıktır.

Geri Tepme Etkisi “Backfire Effect”

4 Mayıs 2020

23:20

Bir yorum yaz on Geri Tepme Etkisi “Backfire Effect”

Psikoloji

, , ,

İkna etmeye çalıştığınız insanlar, önlerine ne kadar kanıt koyarsanız koyun, inandıkları şey her ne ise ona daha sıkı sarılmaya başlarlar..

Bunun en temel nedeni de oluşturdukları dünya görüşünün tehdit altında olduğunu düşünmeleridir..
Aslında bu davranış biçimi iki faktörün sonucudur:
“Bilişsel uyumsuzluk ve geri tepme etkisi”


Bilişsel Uyumsuzluk Teorisi Leon Festinger tarafından 1957 yılında ortaya atılmıştır. Bu teori, insanın bilişsel yapılanmasında sıkça meydana gelen çelişkili durumların anlaşılması ile ilgilidir..
İnsanın, zihninde çatışan fikirleri, hisleri olduğu zaman duyduğu bir tedirginlik ve rahatsızlık durumu vardır. Bu çatışma bir belirsizlik, bir dengesizlik yaratır. Rahatlamak ve zihinsel balansı sağlamak için, bu çatışmayı sonlandırmak amacıyla bizi içten içe dürten bir şeyler hissederiz. Çatışmayı yaratan zihinsel etkenlerden birini veya birkaçını, tutarlı ve dengeli bir zihin ortamına kavuşmak için manipüle ederiz. Yani, kendi kendimizi kandırırız ve bu bizi rahatlatır..

Halüsinasyonlar

28 Şubat 2017

15:18

Bir yorum yaz on Halüsinasyonlar

Psikoloji

, , ,

Halüsinasyon (varsanı) kelimesi köken olarak iki özelliği barındırır: “düş görmek” ve “aklı başından gitmek”. Latince alucinari, yani “aklın içinde şaşkın gezinmek” sözcüğünden geldiği düşünülmektedir.

Halüsinasyon en basit şekliyle, orada olmayan bir şeyin -bir ses, koku, görüntü- algılanmasıdır. Halüsinasyon, gerçekte fiziksel olarak varolmayan bir şeyin, kişi uyanık ve bilinçliyken, var gibi hissedilmesidir. Bu, uyaran olmaksızın algınan bir durumdur. Bazı halüsinasyonlar son derece kendine has, çoğu geçici, gerçekdışı ve şaşırtıcıdır.

Halüsinasyonların ortaya çıkması psikolojik açıdan bir çok şekilde açıklanmaktadır. Freudcular halüsinasyonları biliçdışı arzuların ya da isteklerin yansıtılması olarak görür. Bu durumda, kişinin “gerçek” bir şeyler hissettiği, ancak bu şey bilinçdışında olduğundan bunu ifade edemediği öne sürülür.

Bilişsel psikologlar biliş sürecindeki sorunlara, özellikle de, olaylara dair diğerlerinin kavrayışlarıyla ilgilenen üstbilişe dikkat çeker. Yani halüsinasyonlar, başkalarının davranışlarının  yanlış yorumlanmasıdır.

Bununla birlikte, nedenlerle en net uğraşanlar biyopsikologlardır. Halüsinasyonları öncelikle beyindeki hasarlardan ya da kimyasal dengesizliklerden kaynaklanan kusurlarla açıklamaya çalışırlar. Beyindeki bölgeleri saptayıp, halüsinasyonlara yol açan farmasötik süreçleri belirlemeyi başarmışlardır.

Yine de, belli bir kişinin neden çok belirli bir halüsinasyonu gördüğü hala gizemini korumaktadır.

Bilişsel Gelişim

18 Temmuz 2016

18:26

Bir yorum yaz on Bilişsel Gelişim

Bilim, Felsefe, Psikoloji

, , , , ,

Jean Piaget
Jean Piaget

Çocukta dil ve düşüncenin gelişimi, ilk kez İsviçreli epistemolog Jean Piaget’nin çığır açan çalışmasında kapsamlı bir incelemeye tâbi tutulmuştu. Teorilerinin bazı yönleri, özellikle de çocukların bir aşamadan diğerine geçiş biçimini yorumlayışındaki esneklik yoksunluğu eleştiri konusu olmuşsa da, onun çalışmaları, neredeyse gözardı edilmiş bir alanda öncü çalışmalar niteliğindeydi ve teorilerinin birçoğu geçerliliğini halen önemli ölçüde korumaktadır. Hegel’in genel olarak diyalektik düşüncenin sistematik bir sergilenişini sunan ilk kişi olması gibi, Piaget de doğumdan çocukluğa, oradan da ergenliğe kadar olan gelişmenin diyalektik sürecine dair bir fikir veren ilk kişiydi. Her iki sistemin de barındırdığı kusurların, bu insanların çalışmalarının olumlu içeriğini karartmasına izin verilmemelidir. Piaget’nin aşamaları şüphesiz oldukça şematik ve araştırma yöntemleri de bir o denli sorgulanmaya açık olsa bile, yine de bunlar, erken insan gelişimine genel bir bakış olarak değer taşımaktadırlar.
Devamını oku “Bilişsel Gelişim” →