Bir Şerit Daha, Bir Çöküş Daha: Trafikte Hepimiz Nasıl Kendi Tuzağımızı Kuruyoruz?

Bir Şerit Daha, Bir Çöküş Daha: Trafikte Hepimiz Nasıl Kendi Tuzağımızı Kuruyoruz?

Sıkışık trafikte herkesin aklından aynı şey geçer: “Şu yan şerit biraz daha hızlı akıyor galiba.” Bu cümle, modern şehir insanının küçük ama etkili trajedisidir. Direksiyondaki birey kendini zeki, hızlı ve fırsatları gören biri sanır. Oysa çoğu zaman yaptığı şey, yalnızca kolektif bir felaketin küçük bir dişlisi olmaktır. Trafik, asfaltın üstünde oynanan dev bir oyun teorisi deneyidir; laboratuvarı şehir, denekleri biz, sonucu ise korna, öfke ve milim milim ilerleyen metal sürüsüdür.

Oyun teorisinin en meşhur sorunlarından biri olan mahkum ikilemi, trafikte neredeyse canlı canlı sahnelenir. Her sürücü iki seçenekle karşı karşıyadır: Şeridinde kalıp akışa katkı sağlamak ya da kendi çıkarı için şerit değiştirip birkaç araba öne geçmeye çalışmak. Eğer herkes şeridinde kalırsa sistem yavaş ama düzenli işler. Eğer birkaç kişi şerit değiştirirse, onlar kısa vadede kazançlı görünebilir. Fakat herkes aynı stratejiyi seçerse, sistem kilitlenir. Kazanç diye başlayan hamle, toplu kayba dönüşür.

Yanlış Çalışıyor Ama Çalışıyor: Zihnimizin Legacy Code’u

İnsanın en büyük yazılım hatası şudur: Bir şeyin yanlış olduğunu anlayacak kadar zekiyiz, fakat onu değiştirmeyecek kadar yorgun, korkak ya da konfor düşkünüyüz. Buna psikolojide bilişsel çelişki diyoruz; yazılım dünyasında ise çoğu zaman legacy code. İkisi de aynı karanlık mahzene açılır: Çalışıyor gibi görünen, ama her temas ettiğimizde içimizde küçük bir alarm çalan eski sistemler.

Legacy code sadece eski kod değildir. O, geçmişte verilmiş kararların bugünkü hayatımızdan kira almaya devam etmesidir. Bir fonksiyonun neden orada olduğunu kimse bilmez, ama kimse silmeye de cesaret edemez. Çünkü sistem ayakta duruyordur. Çünkü müşteri bağırmıyordur. Çünkü test yoktur. Çünkü cuma akşamıdır. İnsan zihni de böyledir. Çocukken işe yarayan bir savunma mekanizması, yetişkinlikte kişiliğimizin çürük kolonuna dönüşebilir. Eskiden bizi koruyan suskunluk, bugün ilişkilerimizi boğar. Bir zamanlar hayatta kalmak için öğrendiğimiz kontrol arzusu, sonra sevgiyi bile denetlemeye kalkar.

İlk Kodunu Yazdın ve Kendini Dahi Sandın mı? Zihnin Sana Küçük Bir Oyun Oynuyor

Programlamaya ilk başladığın günü düşün: Ekrana birkaç satır yazarsın, çalıştırırsın ve mucize gerçekleşir. Bilgisayar sana itaat etmiştir. Belki bir değişken tanımladın, belki ekrana merhaba dünya yazdırdın, belki de iki sayıyı toplayan küçük bir program yaptın. O an, evrenin kapısına gizli bir şifre girmiş gibi hissedersin. İçinden bir ses yükselir: Ben bunu çözdüm. Hatta belki biraz daha ileri gider: Silikon Vadisi, geliyorum.

İşte bu an, Dunning-Kruger Etkisi’nin programlama kostümü giymiş halidir. Kişi bir alanda çok az şey öğrendiğinde, henüz bilmediği şeylerin büyüklüğünü de bilmez. Bilgi ufku dar olduğu için dünya da küçük görünür. Bir çocuk nasıl mahalle parkını tüm evren sanabilirse, yeni başlayan programcı da döngüleri öğrenince yazılım mühendisliğini avucuna aldığını düşünebilir.

Babil Kulesi — TED Chiang

Port Jefferson, New York’ta doğup büyüyen Chiang, Brown Üniversitesi’nden bilgisayar bilimi diplomasına sahiptir. Onu Arrival filmi ile tanımış, dilimize çevrilen iki kitabını alarak diğer dahiyane öykülerini okumuştuk.
Chiang, “Bu hikayenin ilham kaynağı bir arkadaşıyla yaptığı bir konuşma sırasında geldi” diyor ve ekliyor: “Babil Kulesi efsanesinin İbranice okulunda öğretildiği versiyonundan bahsettiğinde. Sadece Eski Ahit hesabını biliyordum ve bu benim üzerimde hiçbir zaman büyük bir etki bırakmamıştı. Ancak tam uzunlukta versiyonda kule o kadar uzun ki tırmanması bir yıl alıyor; Bir adam ölümüne düştüğünde kimse yas tutmaz, ancak bir tuğla düştüğünde tepedeki işçiler ağlarlar çünkü onun yerini alması bir yıl sürer.

“Sanırım hikaye anlatıcısı projenin ahlakını sorguluyordu. Ancak benim için masal, Magritte’nin Pireneler’deki Kalesini anımsatan, gökyüzündeki fantastik bir şehrin görüntülerini çağrıştırdı. Böyle bir şeyi hayal eden kişinin küstahlığına, gevezeliğine şaşırdım. “Okuyucular, bu hikayenin ilkel bir dünya görüşünden  bilim-kurgusal a geçiş hakkında yorum yaptılar. Hikayenin bu yönünü yazarken fark etmediğimi itiraf etmeliyim. (Belki de kaç tane bilimsel yasayı çiğnediğimin farkında olduğum için; Babillilerin kendileri bu hikayeyi tamamen fantezi olarak kabul edecek kadar fizik ve astronomi biliyorlardı.) Hikaye hakkında bilim kurgu olduğunu düşündüğüm şey, Tanrı’nın varlığına dair aldığı rasyonalist konumdu. Tanrı’nın var olduğuna inanıyorsanız, evreni inancınızı destekleyecek şekilde kolayca yorumlayabilirsiniz. Ancak evrenin tamamen mekanik olduğuna inanıyorsanız, bu görüş için de bol miktarda kanıt bulabilirsiniz.”  TED Chiang

Yalan konusu abartılıyor mu?

Hep görürdüm de sanki şu aralar çok sıklaştı ya da beni bıktırdı😉 sosyal medyanın her bi köşesinde #yalan #yalancı vs #kahır dolu ayıplayan paylaşımlar var.
Ben de görüş bildiriyorum o halde ve bir alıntıyla başlıyorum😂

Dinleyici sorusu: Sürekli bana yalan söylenen bir ilişki içersindeydim. Bu insan artık hayatımda yok ancak yalan söylenmesi neden bu kadar acı veriyor? Hala toparlanma sürecindeyim.
Eckhart Tolle: Acı veriyor çünkü bunu kendi üzerine alındın ve şu anda acı veren şey senin egon. Egon sana: “Bana yalan söyledi” diyor. Egon karşındakinin farkındalık seviyesine göre davrandığını anlamıyor ve bu kişi şu anda da muhtemelen bir başkasına yalan söylüyor. Yani sen o kişi tarafından “bu kıza yalan söyleyeceğim” şeklinde belirlenmiş değilsin. Ancak tabii egonun tercümesi: bana yalan söyledi, bana! (Nasıl yani bana ha!?!!) Şeklinde olacaktır. Senin kendini konu dışına çekmen lazım. 4 anlaşmadan 1 tanesi “hiçbir şeyi kendi üzerine alınma” dır ki harika bir öneridir. Yani karşındakinin şu anki bilinç seviyesi yalan söyletmektedir, belki bunun farkında bile değildir belki de kendi yalanlarına inanmaktadır.
Durumun ağırlığı her bireyin kendi bilinç seviyesine göre davrandığını ve sizinle bir ilgisi olmadığını düşündüğünüz zaman değişir.

*