Etiket: unutma

Yapay Zekâ Neden Dün Bildiğini Bugün Unutur?

23 Ağustos 2026

22:43

Bir yorum yaz on Yapay Zekâ Neden Dün Bildiğini Bugün Unutur?

Bilişim

, , , , , ,

Bir makine öğrenmesi modelini çoğu zaman soğukkanlı bir matematik makinesi sanırız: Veriyi alır, örüntüyü çıkarır, bilgiyi saklar ve gerektiğinde kusursuzca geri çağırır. Ne var ki derin öğrenme modelleri, bazen sınava son gece çalışan öğrencilerden bile daha dramatik bir unutkanlık sergiler. Yeni bir görevi öğrenirken eski görevlerdeki başarısını kaybeder. Bu olguya genellikle yıkıcı unutma denir. Adı serttir, etkisi daha da serttir: Modelin belleği, arşiv gibi değil, üst üste yazılan ıslak bir defter gibi davranır.

İnsan hafızasında unutma eğrisi, zamanla bilginin solmasını anlatır. Makine öğrenmesinde ise mesele çoğu zaman zamanın geçmesi değil, yeni verinin ağırlıklar üzerinde yaptığı baskıdır. Bir sinir ağı, öğrendiği bilgiyi ayrı klasörlere koymaz; bilgiyi milyonlarca parametrenin ortak düzeninde temsil eder. Bu parametreler, modelin dünyayı yorumlama biçimidir. Yeni veri geldiğinde eğitim algoritması bu parametreleri günceller. Sorun şudur: Aynı parametreler eski bilgiyi de taşıyorsa, yeni ayar eski düzeni bozabilir. Bir piyano akort ederken gitarın tellerini de farkında olmadan gevşetmek gibi.

Zihninizin Çöp Toplayıcısı Ne Zaman Çalışıyor?

13 Ağustos 2026

12:33

Bir yorum yaz on Zihninizin Çöp Toplayıcısı Ne Zaman Çalışıyor?

Psikoloji

, , , , , ,

Bir bilgisayar programı çalışırken kullandığı belleği sürekli kirletir: Yeni nesneler oluşturur, geçici veriler üretir, sonra bunların bir kısmını geride bırakır. Eğer kullanılmayan alanlar temizlenmezse sistem ağırlaşır, takılır ve sonunda çöker. Çöp toplayıcılar, yani garbage collector mekanizmaları, artık erişilemeyen verileri saptayıp belleği geri kazanmak için tasarlanmıştır. İnsan zihni de buna şaşırtıcı ölçüde benzer bir problemle yaşar: Her gün deneyimler, yüzler, utançlar, tehditler, hayaller ve yarım kalmış cümleler biriktiririz. Fakat zihin, bilgisayar değildir; bu benzerlik bize güçlü bir düşünme aracı sunarken tehlikeli basitleştirmelere de davetiye çıkarır.

Unutmak bir arıza değil, seçici bir tasarruftur

Unutma çoğu zaman kusur gibi görülür. Bir ismi hatırlayamadığımızda, eski bir bilgiyi kaybettiğimizde ya da çocukluğumuzun ayrıntıları silik kaldığında zihnimizi suçlarız. Oysa unutma, bilişsel ekonominin en zarif araçlarından biridir. Beyin her ayrıntıyı eşit sadakatle saklasaydı, güncel kararlar geçmişin gürültüsü altında ezilirdi. Bu anlamda unutmak, dosya silmekten çok erişim önceliklerini yeniden düzenlemeye benzer. Bir anı bütünüyle yok olmayabilir; yalnızca ona giden yol daha az kullanılır, çağrışım ağı zayıflar ve zihinsel sahnedeki yeri küçülür.

Hafızanız Size Yalan Söylüyorsa, Belki de Daha Yaratıcısınız

4 Ağustos 2026

12:33

Bir yorum yaz on Hafızanız Size Yalan Söylüyorsa, Belki de Daha Yaratıcısınız

Psikoloji

, , , , , ,

Hepimiz o tuhaf anı biliriz: Çocukluktan kalma bir olayı büyük bir kesinlikle anlatırız, sonra bir kardeşimiz araya girer ve bütün hikâyeyi bozar. Sandığımız ev başka bir evdir, kahramanca söylediğimiz söz aslında babamıza aittir, hatta o gün yağmur bile yağmamıştır. İlk tepki genellikle mahcubiyettir: “Demek ki yanlış hatırlıyormuşum.” Oysa hafızanın kusurları yalnızca zihinsel bir arıza değil, yaratıcı düşüncenin gizli atölyesi de olabilir.

Hafıza, çoğu insanın sandığı gibi geçmişin yüksek çözünürlüklü bir video kaydı değildir. Daha çok, her çağrıldığında yeniden sahnelenen bir tiyatro oyunudur. Beyin geçmişi depolamakla yetinmez; onu bugünkü ihtiyaçlarımıza, duygularımıza, beklentilerimize ve inançlarımıza göre tekrar kurar. Bu yeniden kurma sürecinde ayrıntılar yer değiştirir, boşluklar doldurulur, ilgisiz iki deneyim beklenmedik biçimde birleşir. Gerçeğe sadakat açısından bakıldığında bu durum sorun yaratabilir. Fakat yeni fikirler açısından bakıldığında, tam da bu esneklik verimli bir düzensizliktir.

Ezbere tutunmak

23 Ekim 2012

07:20

Bir yorum yaz on Ezbere tutunmak

Birleşik Alan Kullanımı

, , , , , ,

Geçen akşam şöyle bir düşündüm, neden bazı şeyler aklımızda kalmış da diğerleri ortada yok diye. Sanırım bütün bu bilgiler kaydedildiği duygunun yoğunluğu ile orantılı hatırlanabiliyor. Yoğun duygu ile saklanmış olanlar bilinç üstünde ya da bazen pek kaçınılacak şeyse bilinçaltında muhafaza ediliyorlar(onlarla rüyalarda müşerref oluyoruz). Duygu barındırmayanlar ise beynimizin kıvrımları arasında rastgele tutunmuş oluyorlar. Ve kuvvetli bir kıvılcım gelip onları aydınlatana kadar hiç yok gibi oluyorlar.

Aslında bu, ANDA yaşamaya alışkın olmamamızla doğrudan ilintili geliyor bana. An’da bişeyler olurken biz zihnimizin takılmış olduğu (ciddi ya da önemsiz, farketmez) başka bi yerde oluyoruz. Dünya bize herşeyi tastamam söylüyor ama ona odaklanacak kendimiz ortada yok.
  • BAK-Birleşik Alan Kullanımı sevgili BAK, “sanırım bütün bu bilgiler kaydedildiği duygunun yoğunluğu ile orantılı hatırlanabiliyor. ” demişsin, sanırım sözcüğü fazla, kadim bilgilerden de süzülüp gelen bilgi parçasıdır dediğin.
    Ş
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı Anda yaşamak, ne kadar olanaklıdır bu aşamada süreklilik anlamında bilinmez, an a dikkatini vermek ve duygularını eklemekle de olasıdır. Tam burada bilgilerin kaydı denilen mekanizma daha sağlam olur.
    Ş
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı Ayrıca bilgilenmeye ek; varlığının bir parçası haline gelmeyen bütün bilgiler ezberin bir parçasıdır unutulur gider. Varlığının içinde eriyen bilgi ise sizi bir üst aşamaya sıçratacak bilgidir.
    Ş
  • Sibel Atasoy Tamamen öyle: varlığının bir parçası haline gelmeyen bütün bilgiler ezberin bir parçasıdır unutulur gider
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı işte o ezber bilgiler; beynin nörokimyasal akışında yeni bir dalgalanım yaratmıyor, ezber toplumlarının halinin ortadalığını başka ne anlatabilir ki?
    Ş
    Sibel Atasoy Belki de, yeni birleşim noktasına (hale) tutunamazsak kaybolmayalım diye bu ezberi yaşatıyordur bir tarafımız, hani geri dönmek için ormanda bi fener gibi
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı zihinim ve algılarımız o fenere yapışmış böcekler kadar gelişmiyor işte:)
    Ş
    Sibel Atasoy Walla ne kadar yüksekten atarsak atalım, kaybolmaya olan korkumuz öylesine köklü ki, bunu saklayamıyoruz. Eğer olmasaydı bütün bunları konuşuyor olmazdık
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı fener ışığından kontrollü uzaklaşma deneyleri yapılabilir. Ta ki başka bir ışığı buluncaya dek. Yoksa ciddi anlamda yapışıp kaldık bu fener ışığına, bir adım atamayız ne özne ne de toplum olarak…Yüksekten atan en alçağa düşürür:)
    Ş
    Sibel Atasoy Ben bunu sık sık deniyorum merak etme. Şöyle söyleyeyim bu korku-kaybolma- hakkında;hepimiz akrabayız ancak belki benim genlerimde çok yakın kuşaklarda çokça kaybolanlar olabilir ve bu hatıra bendeki korkuyu canlı tutuyordur. Korku sağlıklı bi şeydir aslında, çünkü kendini korkmayacak şartlar için yetiştirmek durumunda kalırsın. Değilse atla git boşluğa balık bilmezse halik bilir. Aşikar ki atlayabilmiş değiliz
    BAK-Birleşik Alan Kullanımı ayaklarını sokmuşsundur:)
    Sibel Atasoy ben üç dört kez sınırı aşıp geri geldim. Anlam arzusu o kadar güçlüydü ki son kerte gelişmiş bir elektrik süpürgesi gibi beni geri emdi ve bu bana kurtuluş gibi bir his verdi, ah tüh geri düştük gibi değil.

Zaman çok hızlı ve berrak

3 Nisan 2012

06:43

Bir yorum yaz on Zaman çok hızlı ve berrak

Esinti

, , ,

Günaydınn frekanslarrr… İlginç bir sisteme dahiliz, bunları hem farketmek ve belki ucundan kıyısından çözmek ama hem de sosyal ilişki konumundan kopmadan bütünselliği birarada tutmak kolay iş değil. Farkındalık ışığıyla bir an apaçık aydınlanan bölümler, bir an sonra yalnızca hayret ve şaşkınlık dolu bir anıya dönüşüyor, hatta bir  iki gün sonra anı da kaybolup gidiyor yerinde sadece bi şey oldu ama neydi gibi belirsiz bir his kalıyor.

Dünyanın eski zaman sisteminde bunları önemsemiyorduk herhalde pek; çünkü aklımız o anıda kalmıyordu bile, hatta bunun farkında bile olamıyorduk çoğu kez.  Zaman bu denli hızlanıp berraklaştıktan sonra hala eskiden olduğu gibi yaşayabilenler var mı bilemiyorum. Ne de olsa ben köşemde bir kişiyim, sadece kendi dikkatimin dolaştığı yerleri algılayabiliyorum.