Zihnin Kilidini Kıran O An: Öğrenilmiş Çaresizliğe Dışarıdan Gelen Darbe

Öğrenilmiş çaresizlik, insan ruhunun sessizce imzaladığı en tehlikeli sözleşmelerden biridir. Kişi aslında yenilmez; yenildiğine ikna olur. Kapı kilitli değildir, fakat zihin kapının kilitli olduğuna dair o kadar çok delil toplamıştır ki artık tokmağa uzanmak bile anlamsız görünür. İşte psikolojik çıkmazların en karanlık yanı budur: Acıdan çok, acının sonsuza dek süreceğine duyulan inanç yorar.

Bu kavramın kökeni deneysel psikolojiye uzanır. Tekrarlanan başarısızlık, kaçışsızlık veya kontrolsüzlük deneyimleri, canlıya şu mesajı öğretir: Ne yaparsan yap sonuç değişmeyecek. İnsan ilişkilerinde, iş hayatında, okulda, ailede ya da kişinin kendi iç savaşlarında bu mesaj farklı kılıklara bürünür. Bazen bir öğretmenin küçümseyen bakışı, bazen yıllarca süren ekonomik sıkışmışlık, bazen de çocuklukta duyulan şu cümle olur: Sen yapamazsın.

Bir Adımın Kasırga Olursa: Kelebek Etkisi Bizi Ne Kadar Suçlu Yapar?

Bir sabah evden çıkarken sağ ayağınızla değil de sol ayağınızla adım attığınızı düşünün. Bu küçük değişim, birinin size çarpmamasına, onun kahvesini dökmemesine, işe daha sakin gitmesine, bir e-postayı farklı yazmasına ve aylar sonra Asya’da bir hava sistemiyle ilgili kararların değişmesine yol açabilir mi? Kaos teorisinin popüler imgesi, yani kelebek etkisi, tam da bu tür baş döndürücü bağlantıları akla getirir: Brezilya’da kanat çırpan bir kelebek, Teksas’ta kasırga doğurabilir. Peki bu, bizim her hareketimizden evrensel ölçekte sorumlu olduğumuz anlamına mı gelir?

Kısa cevap: Hayır, sınırsız sorumluluk yüklemez. Ama daha ilginç cevap şudur: Bizi sandığımızdan daha mütevazı, daha dikkatli ve daha az kibirli olmaya çağırır. Çünkü kaos teorisi ahlaki bir mahkeme değil, karmaşık sistemlerin hassasiyetini anlatan bir bilimsel çerçevedir. Başlangıç koşullarındaki küçük farklılıkların büyük sonuçlar doğurabileceğini söyler; fakat bu sonuçların önceden bilinebilir, niyetle ilişkilendirilebilir veya kişiye adil biçimde yüklenebilir olduğunu söylemez.

Kapı Nedir?

Hem içe hem dışa doğru açılır bazı kapılar.Örneğin hastane lokanta servis kapıları, eski barların kapıları gibi.
Neden diye soruyorum ve cevabı basitmiş, elin meşgulse, tokmağı kullanamayacaksan diye. Üstelik bunlar kilitsizdir. Zzzıttt içerdesin… Zzzıttt dışardasın. Şimdilerde döner kapılar oda. Dön baba dönelim. Aynı cebe birkaçımız girelim, çıkalım. içerdeki hava kaçmasın, enerji ziyan olmasın, alışveriş torbaları bol olsun, eller meşgul olsun vs filan vs.

-kayıt dışı-Döner kapılar MODA olacaktı, oda olmuş. Tuşlara basan parmak uçlarımı uyarıyorum, bana diyorlar ki; “M” nedir?-kayıt dışı-

Kapı Nedir?

Kapı, isimler arası geçiş sağlayan mekanizmadır. Eğer kapı olmasaydı mazallah isimlerin birbiriyle ilişkisi kesilirdi, öylesine kesilirdi ki, onların her biri uzayın boşluğunda sonsuzca -gibi- süzülen atıklar olurdu.

Sihirli sözcük; EYLEM

“Eylem de sihirli bir sözcük! Kendi celladını doğurduğu, besleyip büyüttüğü ve bundan hiç vazgeçmediği için sihirli bence. Biz insanlar bilmek isteriz. Eylem bize bilgi sunar. Bilgi yerleştiği yerde kök salar, insan vasıtasıyla insandan insana kol atar, zamanı yaratır, adeta o sevilmeyen ayrık otu gibi heryeri kaplar, öyle ki kendi yaratıcısı eyleme yer bırakmamaya başlar. Biz her şeyi bildiğimizi sanırken ölmeye başlarız. Tıpıkı nefes gibi! Oksijensiz ölürüz fakat zaten oksijen de bizi yavaş yavaş yakarak öldürür.”
YENİ’den Doğanlara – Dağ Bağlantısı

  • Hanife Altuntas sık kullandığımız, ezber ezber konuştuğumuz kelimelerin anlamları üzerine yazılmış, düşünülmüş her şey artık fazlasıyla dikkatimi çekiyor. anlama gerektiği kadar dalınıp bi bakış atıldığında, algımında farklılaştığını hissediyorum.ve çok önemli buluyorum bunu. bu alıntıyı belki de bu nedenle burada paylaşma isteği duymuş olabilirim:)

Her şey burada:fact and fiction

Her şey çift F arasında (ingilizcede); fact and fiction

Nilufer O: Turkcede de cift h arasinda, hakikat ve hikaye 🙂

Sibel Atasoy Çok hoş ,bravo ve teşekkürler nilcim, aslında ben fact’i pek de hakikat anlamında kullanmıyorum, daha çok eylem tarafı beni çekiyor. Velakin eylemin hakikat olduğunu da söyleyebiliriz rahatlıkla 🙂

Nilufer O Serbest cagrisim yapti, ingilizce soldan saga dogru yaziliyor, factten fictiona, hakikat kelimesi ise koken olarak arapcadan geliyor, hakk’tan cikiyor ve hikayeye ulasiyor. Ve dediginiz gibi, hikayedeki eylem ( fiil) hali hakikati gosteriyor, hakikat eylem ayrilmaz ikili, cok tesekkurler bu idrake vesile oldunuz Sibel 🙂