Zihin Kendi Alarmını Nasıl Ateşe Verir? Kaygının Kısır Döngüsü

Kaygı bazen bir yangın alarmına benzer: Tehlike vardır, öter; tehlike geçer, susar. Fakat modern insanın trajedisi şudur: Alarm sistemi bazen dumanı değil, kendi sesini tehlike sanmaya başlar. İşte geri besleme döngüsü dediğimiz o tuhaf mekanizma burada sahneye çıkar. Beden stres yaşar, stres hormonları salgılanır, bu hormonlar bedende çarpıntı, kas gerginliği, mide sıkışması, nefes daralması gibi belirtiler üretir. Zihin bu belirtileri okur ve der ki: Bir şeyler gerçekten ters gidiyor. Sonra daha çok kaygılanır. Beden daha çok hormon salgılar. Alarm, alarmın sesinden korkar.

Bu döngünün baş aktörlerinden biri kortizoldür. Kortizol, kötü bir karakter değildir; hatta hayatta kalmamız için gereklidir. Sabah uyanmamıza yardım eder, enerji kaynaklarını harekete geçirir, tehdit anında bizi keskinleştirir. Adrenalinle birlikte kalbi hızlandırır, kaslara kan yollar, dikkati daraltır. Bir kaplanla karşılaşırsanız bu muazzamdır. Fakat gelen e-posta, kalabalık metro, belirsiz gelecek, ilişki gerilimi ya da zihnin ürettiği felaket senaryoları kaplan gibi algılandığında, beden mağara devrinden kalma bir savaş protokolünü ofis sandalyesinde çalıştırır.

Zihnin Kilidini Kıran O An: Öğrenilmiş Çaresizliğe Dışarıdan Gelen Darbe

Öğrenilmiş çaresizlik, insan ruhunun sessizce imzaladığı en tehlikeli sözleşmelerden biridir. Kişi aslında yenilmez; yenildiğine ikna olur. Kapı kilitli değildir, fakat zihin kapının kilitli olduğuna dair o kadar çok delil toplamıştır ki artık tokmağa uzanmak bile anlamsız görünür. İşte psikolojik çıkmazların en karanlık yanı budur: Acıdan çok, acının sonsuza dek süreceğine duyulan inanç yorar.

Bu kavramın kökeni deneysel psikolojiye uzanır. Tekrarlanan başarısızlık, kaçışsızlık veya kontrolsüzlük deneyimleri, canlıya şu mesajı öğretir: Ne yaparsan yap sonuç değişmeyecek. İnsan ilişkilerinde, iş hayatında, okulda, ailede ya da kişinin kendi iç savaşlarında bu mesaj farklı kılıklara bürünür. Bazen bir öğretmenin küçümseyen bakışı, bazen yıllarca süren ekonomik sıkışmışlık, bazen de çocuklukta duyulan şu cümle olur: Sen yapamazsın.

Kod Sonsuza Sarınca: Nietzsche Debug Konsolunda Ne Görürdü?

Bir program sonsuz döngüye girdiğinde ekran donar, fanlar hızlanır, kullanıcı sabrını kaybeder ve bilgisayar sanki varoluşsal bir kriz geçiriyormuş gibi davranır. Oysa felsefe açısından bakarsak, bu küçük teknik felaket, Nietzsche’nin bengi dönüş fikrinin dijital laboratuvardaki en çıplak halidir. Aynı komut, aynı koşul, aynı sonuç: tekrar, tekrar, tekrar. Soru şudur: Bu yalnızca bir hata mıdır, yoksa insanın kaderiyle yüzleşmesi için yazılmış en kısa metafizik senaryo mu?

Nietzsche’nin bengi dönüş düşüncesi basitçe şunu sorar: Ya bu hayatı, tüm acıları, sevinçleri, utançları, zaferleri ve kayıp dosyalarıyla birlikte sonsuza dek tekrar yaşayacak olsaydın? Buna evet diyebilir miydin? Yazılım dünyasında ise infinite loop, çoğu zaman yanlış kurulmuş bir koşulun sonucudur. while true çalışır, çıkış kapısı yoktur, break unutulmuştur. Programcı paniğe kapılır. Fakat filozof gülümser: İşte insan da çoğu zaman böyle yaşamaz mı? Aynı korkular, aynı ilişkiler, aynı kaçışlar, aynı ertelemeler. Kod değişmezse çıktı da değişmez.

Bilinç Titreşimleri

…zaten biz kendi bilinç seviyemizin bir tık altı ya da bir tık yukarısı ile karşılaşabiliriz, yani frekanslarımız daha büyük açıklıkta bilinçlerle bir araya gelmemize fiziki anlamda uygun olmaz. Büyük insan kitlelerinin peygamberler ya da üstatlardan yeterince yararlanamayışının birincil nedenidir bu prensip. Onlardan sadece onun çevresindeki birkaç kişi gerçek anlamda yararlanabilmiştir, diğerleri ise onu anlayamadıkları için (frekans aralığı çok yüksek) o kişiyi putlaştırmakla iktifa ederler.

Mekanizma benim anladığım kadarıyla şöyle işliyor: Öğrenci üstadın merkabah alanındayken onun frekansına uyumlanıyor ve her şeyi apaçık görüyor, fakat bu uyumlanmanın belli aralıklarla disiplinle devam etmesi lazım. Öğrencide bir süre sonra bilinç artışı olur ve kalıcı hale gelir.  Ustanın merkabahını bir şekilde onun hava sahası gibi düşünün, onun içinde bütünlüğünüzle yer aldığınız sürece olan biteni, anlatılanları açık biçimde anlıyorsunuz. O sahadan çıktığınızda birkaç gün içinde kendi birleşim noktanıza (kişisel algı noktası) dönülüyor, üstelik bunun da maalesef farkında olunmuyor, ancak dışarıdan bir gözlemci tarafından anlaşılabiliyor. 

Sevgiyle dürtüklemek

Acele karar vermeyin. Hayatın küçük bir dilimine bakıp tamamı hakkında karar vermekten kaçının. Karar; aklın durması halidir. Karar verdiniz mi, akıl düşünmeyi, dolayısı ile gelişmeyi durdurur. Buna rağmen akıl, insanı daima karara zorlar. Çünkü gelişme halinde olmak tehlikelidir ve insanı huzursuz yapar. Oysa gezi asla sona ermez. Bir yol biterken yenisi başlar. Bir kapı kapanırken, başkası açılır. Bir hedefe ulaşırsınız ve daha yüksek bir hedefin hemen oracıkta olduğunu görürsünüz. Ceng Tzu
 

Urban shaman eğitimi almış olanlar bu konuyu anımsayacaklardır. Her karar ve her seçim sınır belirleme harekatıdır ve varlık alemlerinde bulunabilmek bu eylemi gerektirir. Devamını oku “Sevgiyle dürtüklemek” →