Beğeniler Cumhuriyeti: Algoritmalar Bizi Yeni Dijital Aşiretlere mi Bölüyor?

Bir zamanlar insanın hangi kabileye ait olduğunu dili, toprağı, tanrısı ve bayrağı belirlerdi. Bugün ise bunu daha sessiz, daha hızlı ve daha cilalı bir mekanizma yapıyor: beğeni butonu. Parmağınızla yaptığınız küçücük bir hareket, yalnızca bir içeriği onaylamak değildir; dijital evrende hangi ateşin etrafında oturacağınızı, hangi düşmanlara kaş çatacağınızı, hangi şarkılara ağlayıp hangi fikirlere öfkeleneceğinizi de işaretler.

Algoritmik kabilecilik, modern insanın en eski dürtülerinden birini yeni bir kostümle sahneye çıkarıyor: ait olma ihtiyacı. İnsan zihni belirsizlikten hoşlanmaz. Karmaşık dünyayı basitleştirmek ister. Biz ve onlar ayrımı bu yüzden çekicidir. Eskiden bu ayrımı köy meydanı, kilise, kahvehane veya ulusal eğitim sistemi üretirdi. Şimdi ise akış ekranı üretiyor. Üstelik bunu bize emir vererek değil, bizi eğlendirerek yapıyor.

Yankı Odası: Marjinal Bir Fikir Nasıl Kitle İnancına Dönüşür?

İnternet, insanlığın en büyük kütüphanesi olabilirdi; çoğu zaman öyledir de. Fakat aynı zamanda milyonlarca küçük aynadan oluşan dev bir koridora dönüşebilir. Bu koridorda yürüyen kişi, her köşede kendi düşüncesinin biraz daha yüksek sesle tekrarlandığını duyar. Başlangıçta sadece sıra dışı, hatta masum bir şüphe olan fikir; tekrar, alkış ve grup dayanışmasıyla zamanla dokunulmaz bir hakikate dönüşür. İşte sanal yankı odasının tehlikesi burada başlar: İnsan yalnızca yanlış bilgiye değil, yanlış bilginin kendisine verdiği kimliğe bağlanır.

Algoritmanın görünmez eli

Sosyal medya algoritmaları ahlaki bir pusulaya sahip değildir; dikkat ekonomisinin memurlarıdır. Öfke, korku, aidiyet ve şaşkınlık üreten içerikler daha uzun süre ekranda tutar. Bir kullanıcı belirli bir komplo teorisine, aşırı politik yoruma ya da dışlayıcı bir topluluk anlatısına birkaç kez ilgi gösterdiğinde sistem bunu bir tercih olarak okur. Ardından benzer videolar, benzer hesaplar ve daha sert yorumlar sıralanır. Kullanıcı, dünyanın gerçekten de kendi akışındaki kadar tek sesli olduğuna inanmaya başlar. Oysa ekranda görünen şey toplumun tamamı değil, davranışlarından türetilmiş dijital bir yankıdır.

Oyun Hamuru ya da Potansiyel

Müthiş bi tipi var burada (köprüden önce son çıkış), tam on dakikada heryer bembeyaz oldu. Hava tüm gizemiyle karardı, bilinmeyenden bilmeyerek yağıyor. Olağanüstü bir yer burası, şahane bi dünya! Özgür iradeye aşk veren bilinmeyen, sana sonsuz şükranlarımı sunuyorum. (Yollarda olanların işleri kolay olsun dilerim.)

**

Gözlerinizle gördüğünüz dünya/maddi gerçeklikler yalnızca duygu/düşünce bileşiminizin dışa yansıtılmasından ibarettir. Ve bu haliyle de gerçektir tabi, sizde olandır. Gördüğünüz/algıladığınız dünya; kurduğunuz mantıksal bütünlüğe ve duygularınızın dalgalı ritmine boyun eğerek masumca varoluyor.

O varoluş, çocuklar için hazırlanmış yumuşak, renkli, güzel kokulu bir oyun hamurudur.

Yaratma işlemi, düşünme ve hayal etme kabiliyeti ile yapılmakta olup, kullandığı araçlar; başta kelimeler olmak üzere, dışarı üflediğiniz her şeydir.