Zeus Bir ZIP Dosyası mıydı? Mitlerin Gizli Sıkıştırma Algoritması

Zeus Bir ZIP Dosyası mıydı? Mitlerin Gizli Sıkıştırma Algoritması

İnsanlık, bulutu icat etmeden çok önce hafızasını göğe yüklemişti. Zeus’un şimşeğine, Athena’nın kalkanına, Prometheus’un ateşine bakarken aslında yalnızca masal dinlemiyoruz; binlerce yıllık deneyimin, korkunun, arzunun ve ahlaki gerilimin sıkıştırılmış bir dosyasını açıyoruz. Mitoloji, insan türünün en eski veri sıkıştırma teknolojilerinden biridir. Üstelik bu teknoloji ne elektrik ister ne sunucu odası; tek ihtiyacı ateş başında anlatacak bir ses ve dinleyecek biraz karanlıktır.

Veri sıkıştırma, tekrar eden örüntüleri bulur ve onları daha küçük bir biçime indirger. Bir fotoğraftaki aynı renkli pikselleri tek tek saklamak yerine, bu bölgede şu renk şu kadar devam ediyor der. Mit de benzer biçimde çalışır. Bir toplumun defalarca yaşadığı ihanetleri, savaşları, aşkları, açgözlülüğü, kibri, kurbanı ve dönüşümü tek bir kahramanın yolculuğuna yerleştirir. Oidipus sadece talihsiz bir kral değildir; körleşmiş bilincin, kaçtıkça yakalanan kaderin ve insanın kendinden saklanma yeteneğinin yoğunlaştırılmış formudur.

Tanrıları Promptlamak: Jung’un Gölgesinde Yapay Zekâya Mitolojik Ruh Üflemek

Tanrıları Promptlamak: Jung’un Gölgesinde Yapay Zekâya Mitolojik Ruh Üflemek

Bir yapay zekâya Maya ya da Polinezya tanrısını anlatmak, ona yalnızca kostüm tarifi vermek değildir. Tüyler, maskeler, deniz kabukları, obsidyen bıçaklar ve yıldız haritaları başlangıçtır; fakat karakter orada doğmaz. Karakter, sembolün altında titreşen arketipik gerilimde doğar. Jung’un kolektif bilinçdışı teorisi burada tuhaf biçimde güncel hale gelir: İnsanlığın rüyalarında, masallarında ve ritüellerinde tekrar eden imgeler, bugün prompt satırlarında yeniden çağrılabilir.

Jung’a göre arketipler hazır karakter kartları değil, psikolojik çekim merkezleridir. Anne, gölge, kahraman, düzenbaz, bilge, kurban, yeniden doğuş gibi motifler kültürden kültüre kıyafet değiştirir ama özde benzer bir enerji taşır. Bu yüzden Kukulkan’ı sadece tüylü yılan tanrısı diye yazmak yüzeysel kalır. Onu gökten inen düzen, bilgi, mevsimsel döngü ve medeniyet kurucu akıl olarak kurarsanız, yapay zekâ artık bir figürü değil, bir ruhsal kuvveti canlandırmaya başlar.

Aynı Fikri Kim Fısıldıyor? İnternette Kolektif Bilinçdışının Algoritmaları

Birbirini hiç tanımayan iki insanın, dünyanın farklı köşelerinde aynı probleme neredeyse aynı çözümü üretmesi tuhaf görünür. Biri İstanbul’da bir yazılım geliştirir, diğeri Helsinki’de benzer bir sistemi açık kaynak olarak yayımlar. Aralarında mesaj yoktur, ortak arkadaş yoktur, hatta aynı dili bile konuşmazlar. Yine de kodlarının mantığı şaşırtıcı ölçüde benzerdir. Peki bu paralellik basit bir tesadüf müdür, ortak insan doğasının sonucu mu, yoksa Carl Gustav Jung’un kolektif bilinçdışı dediği derin yapının dijital çağdaki yeni görünümü mü?

Jung’a göre insan zihni yalnızca kişisel anılardan oluşmaz. Bilincimizin altında, insanlığın ortak deneyimlerinden süzülmüş arketipsel örüntüler bulunur. Kahraman, gölge, anne, yolculuk ve yeniden doğuş gibi motiflerin birbirinden uzak kültürlerde ortaya çıkması bu ortak zemine işaret eder. Bugün aynı düşünceyi teknolojiye uyarlarsak, arketiplerin yalnızca masallarda değil, problem çözme biçimlerimizde de çalışabileceğini düşünebiliriz. Belki de böl ve yönet, geri bildirim al, hatayı ayıkla ve yeniden dene gibi algoritmik ilkeler modern çağın bilişsel arketipleridir.

Ekrana Karşı Kılıç Çekmek: Dijital Çağın Savaşçısı Nasıl Uyanık Kalır?

Modern insan sabah gözlerini açtığında çoğu zaman güne değil, ekrana bakıyor. Henüz kendi zihninin hava durumunu öğrenmeden bildirimlerin sağanağına yakalanıyor. Haberler, kısa videolar, mesajlar ve kişiselleştirilmiş öneriler, dikkati küçük lokmalar hâlinde yutuyor. Üstelik karşımızda kötü niyetli tek bir düşman yok; davranışlarımızı ölçen, zaaflarımızı öğrenen ve bir sonraki dokunuşumuzu tahmin eden sistemler var. Böyle bir çağda savaşçı arketipi yeniden düşünülmeyi hak ediyor. Ancak bu savaşçının kılıcı saldırganlık, zırhı da duygusuzluk değildir. Onun temel gücü uyanıklıktır.

Savaş Alanı Nerede?

Geleneksel anlatılarda savaşçı, sınırları koruyan kişidir. Farkındalık öğretilerinde ise korunması gereken sınır, insanın bilinç alanıdır. Düşünceler, dürtüler ve duygular bu alana sürekli girip çıkar. Savaşçı duruşu, onları zorla susturmak yerine gelişlerini fark eder. Telefonu eline alma dürtüsü belirdiğinde hemen itaat etmez; dürtü ile eylem arasındaki küçücük aralığa yerleşir. Özgürlük tam da bu aralıkta başlar. Çünkü algoritmanın gücü öneri sunmasından değil, önerinin otomatik davranışa dönüşmesinden gelir.

Station eleven dizi İncelemesi

Son zamanlarda izlediğim en iyi dizi  Station Eleven. Dizi incelemesi dediğime bakmayın, ben sadece bana hissettirdiklerini paylaşırım. Eleştirmen olmak için Yazılımlarım uygun değil.

İnsanı öylesine derinden etkileyen bir yöntem kullanılmış ki, hikayenin ne olduğunu unutmak bile isteyebilir, bu büyünün etkisiyle yıllarca bu grupla dolaşabilirsiniz. Yönetmen sihri denen şey bu mudur bilmiyorum; fakat senarist arkadaşlarımın mutlaka izlemesini ve yorumlamasını isterim. Eğer izleyecekseniz beklenti ve alışkanlıklarınızı bir yana bırakmanız ve ilk üç bölümü geçebilmeniz gerekir. Ancak o zaman farklı bi şeyle karşı karşıya bulunduğunuzu anlayabilirsiniz. Hatta ben daha ikinci bölümde çöküş-hayatta kalma bahsinin, sanata, tiyatroya, çizgi romana bir güzelleme anlatısının gölgesinde kaldığını anladım, olur da her şeyi kaybedersek elimizde kalanın yarattığımız şeyler ve bunun toplamını yansıtan kültür olduğunun anlatıldığını görüp  şaşırdım. Bir Amerikan yapımından bu inceliği beklemiyordum belki!  Maalesef sadece on bölüm, fakat bence en doğru doz. Yıllar içinde değeri bilinip kült bir yapıma dönüşme ihtimali var. Şahsen ben dokuz puan verdim. An itibariyle medyatik olmamasının sebebi muhtemelen, savaş/kavga/teknik vahşet beklentisine boğulmuş eril zihniyetli seyircilerle, aşki güzellemeler, cinsellik temaları bekleyen diğerleri tarafından sıkıcı bulunmuştur. Genellemelerim için özür dilerim. Çünkü bu diziyi geç bulmuş olmamdan dolayı kendime kızgınlığım bu tür suçlamalar yaptırdı bana. İnsanız işte ne yapalım.